Thiền Là Gì?
Giới thiệu
"Thiền Là Gì?" là một bài pháp thoại ngắn của Ajahn Sumedho, vị tăng người Mỹ tu theo truyền thống Phật giáo Theravāda Thái Lan và là đệ tử của Ajahn Chah, do Mỹ Thanh chuyển ngữ.
Ngài bắt đầu bằng việc phân biệt hai cách thực tập mà Phật giáo gọi chung là thiền: thiền định (samatha), tập trung vào một đề mục như hơi thở để tâm lắng xuống; và thiền minh sát (Vipassana), quan sát để thấy sự vật như nó là, thấy tính vô thường của mọi cảm thọ. Từ đó bài giảng mở sang những chủ đề rộng hơn: thân thể thuộc về thiên nhiên, những điều kiện có sẵn không phải là “tôi” hay “của tôi”, và Niết bàn như sự thấu hiểu không ham muốn những gì có bắt đầu và kết thúc.
Giọng nói chuyện thân mật, hay hỏi lại người nghe, dùng nhiều ví dụ đời sống phương Tây như vũ trường, phim ảnh, bích chương quảng cáo ở Luân Đôn.
Lời tựa
Bài giảng này có một sự thẳng thắn hiếm thấy: Ajahn Sumedho thừa nhận rằng theo dõi hơi thở là việc chán, hơi thở không có gì lãng mạn hay hấp dẫn. Chính từ chỗ thừa nhận ấy mà ngài giải thích vì sao thiền đòi hỏi nỗ lực, trong một xã hội luôn kích thích giác quan.
Ý chính của "Thiền Là Gì?" là sự tự lực trong con đường quán chiếu. Ngài không hứa hẹn một trạng thái đặc biệt nào, chỉ nhắc rằng không ai có thể thực tập thay người khác: "Không có sự giác ngộ của ai khác có thể làm cho mình trở nên giác ngộ." Câu nói ấy, đặt cạnh hình ảnh con chó của Pavlov mà ngài dùng, cho thấy thiền theo cách hiểu này là việc tháo gỡ những phản xạ đã bị uốn nắn sẵn.
Bài ngắn, có thể đọc trong một lần ngồi, rồi thử ngay phần thực hành theo dõi hơi thở mà ngài mô tả.
Với người mới bắt đầu, đây là một lời giới thiệu chân thật, không tô vẽ, về điều thiền định đòi hỏi và điều nó có thể mở ra.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026