Huỳnh Tịnh Của
Giới thiệu
Người thay Trương Vĩnh Ký làm chủ bút Gia Định Báo là một nhà văn hóa người Bà Rịa, còn có tên Huỳnh Tịnh Trai Paulus Của. Theo mục từ vắn "Huỳnh Tịnh Của", ông học trường đạo, ra làm công chức, được bổ Đốc phủ sứ, rồi mới sang làm báo. Bài ghi công ông sưu tầm, phiên âm sang quốc ngữ nhiều tác phẩm chữ Nôm, soạn từ điển, viết biên khảo, và kể các sách đáng chú ý như Chuyện Giải Buồn, Đại Nam Quốc Âm Tự Vị, Tục Ngữ, Cổ Ngữ, Cách Ngôn.
Bài chỉ có mấy dòng, chưa ghi năm sinh năm mất, nhưng đủ cho thấy một đời gắn với chữ quốc ngữ và báo chí buổi đầu ở Nam Kỳ.
Lời tựa
Lịch sử chữ quốc ngữ thường được kể qua vài cái tên lớn, và Huỳnh Tịnh Của hay đứng hơi khuất phía sau. Mục từ ngắn ngủi này ít nhất cũng đặt ông vào đúng chỗ: người làm việc bền bỉ với từ điển, tục ngữ và truyện kể.
Một chi tiết trong bài nói lên vị trí ấy: "Về sau thay Trương Vĩnh Ký làm Chủ bút Gia Định báo." Tờ báo quốc ngữ đầu tiên đi từ tay người này sang tay người kia, và với nó là cả một công cuộc phổ biến chữ viết mới ở Nam Kỳ.
Bài "Huỳnh Tịnh Của" quá vắn để phác một chân dung đầy đủ. Đọc nó như một tấm phiếu thư mục, rồi tìm đến chính các trang Đại Nam Quốc Âm Tự Vị, có lẽ là cách tốt nhất để hiểu ông.
Những người soạn từ điển ít khi được nhớ như nhà thơ hay nhà cách mạng, nhưng tiếng Việt hôm nay mang ơn họ ở từng chữ.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026