Lãnh Tạo
Giới thiệu
Bẻ xiềng vượt ngục rồi tụ người lập căn cứ ở Truông Mây: đó là hình ảnh còn lại về Lãnh Tạo trong giai thoại dân gian xứ Nghệ. "Lãnh Tạo" chép lại chuyện người trai làng Tuần Lễ, huyện Hương Sơn, giỏi cả văn lẫn võ, tính phóng túng, coi thường vua quan, bị bắt vì tội phạm thượng.
Truyện kể cuộc đấu trí giữa Lãnh Tạo và vị Tổng trấn mà lời kể gọi là Thượng công Lê Văn Duyệt dưới thời Minh Mạng: từ tờ yết thị treo thưởng, màn giả làm khâm sai đi thẳng vào tỉnh đường, đến những lựa chọn đau lòng khi mẹ và vợ chàng bị bắt làm con tin.
Lời tựa
Dân gian thường dành tình cảm cho những kẻ thắng quan bằng mưu trí, và Lãnh Tạo được kể mãi chính vì cái gan dám đùa với quyền lực.
Đỉnh điểm của "Lãnh Tạo" là cảnh chàng tự xưng tên ngay trước mặt Tổng trấn, chỉ vào vết đỏ ở tai mình, rồi từ chối lời chiêu dụ bằng một câu khiến người nghe phải bật cười: "Vàng bạc thì nhận, còn làm quan thì xin cám ơn thôi." Câu nói gói trọn tính cách nhân vật: thực tế, ngạo nghễ, không chịu cúi đầu trước chức tước.
Nên đọc truyện như lời kể truyền miệng, nơi chi tiết lịch sử nhường chỗ cho tâm tình của người kể.
Phía sau tiếng cười là một nỗi buồn: con người tài hoa ấy rốt cuộc bị trói bởi chính lòng hiếu thảo. Giai thoại giữ lại cho chúng ta cả hai điều, sự ngông và sự thương.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026