Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888)
Giới thiệu
Mù lòa, bị gia đình giàu có bội ước, công danh dang dở, vậy mà Nguyễn Đình Chiểu vẫn đứng vững bằng ba việc dạy học, viết văn và hốt thuốc cho dân. "Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888)" gồm hai phần khảo cứu ngắn, về con người và về tác phẩm; phần đầu tóm lược cuộc đời nhà thơ: sinh ở làng Tân Thới, Gia Định, mất tại Ba Tri, Bến Tre, thuở nhỏ theo cha chạy loạn, lớn lên bị mù.
Phần sau đi vào sự nghiệp văn chương, chia sáng tác thành hai thời kỳ trước và sau khi Pháp xâm lược Nam Kỳ, rồi dành phần lớn trang cho Lục Vân Tiên: tư tưởng nhân nghĩa, các quan hệ thầy trò, bạn bè, chủ tớ, vợ chồng, cách dựng từng cặp nhân vật đối lập như Hớn Minh và Trịnh Hâm, Tử Trực và Bùi Kiệm, Kiều Nguyệt Nga và Võ Thể Loan.
Văn bản mang dáng dấp bài giảng văn, có đề mục đánh số, trích nhiều câu thơ Nôm, hợp với người muốn nắm nhanh và có hệ thống về cụ Đồ Chiểu.
Lời tựa
Đạo Nho qua tay Nguyễn Đình Chiểu không còn là bộ luật khô cứng của triều đình, mà đã được nắn lại theo lòng người Nam Bộ: thẳng thắn, trọng nghĩa, ít câu nệ. Đó là ý sâu nhất mà "Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888)" muốn người đọc nhận ra.
Các tác giả không phủ nhận phần giáo huấn kiểu cũ trong Lục Vân Tiên, nhưng chỉ ra những chỗ nhân vật bước qua lễ giáo mà không hề thấy mình phạm lỗi. Một nhận xét ngắn nói được tinh thần ấy: "Các nhân vật chính diện trong tác phẩm sống rất hồn nhiên, cởi mở. Họ sống có tình, có nghĩa, giản dị, chân chất." Cái hồn nhiên đó là của người dân vùng đất mới phương Nam, và nó giúp Vân Tiên, Nguyệt Nga, Tiểu Đồng sống lâu trong lời kể bình dân hơn mọi giáo điều.
Khi đọc phần phân tích, có thể mở Lục Vân Tiên bên cạnh; những câu thơ trích sẽ có nghĩa hơn khi được nghe lại trong nhịp lục bát của chính tác phẩm.
Một người mù, mất nhà, mất nước, vẫn chọn dạy chữ, chữa bệnh và làm thơ cho dân: tấm gương ấy không cần tô vẽ thêm. Tập bài khiêm tốn này giữ cho nó một hình hài rõ ràng, dễ trao lại cho những lớp học trò đến sau.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026