Tủ Sách Việt Văn

Nguyễn Xí

Nguyễn Xí cover

Thể loại: Nhân Vật - Lịch Sử

Tác giả:

Nhà xuất bản: Tú Sách Việt Văn

Năm xuất bản:

Giới thiệu

"Ngày xưa": "Nguyễn Xí" mở đầu đúng như một truyện cổ, và cứ thế kể về Nguyễn Xí theo lối dân gian, bắt đầu từ người cha. Thân phụ ông là Hòa Nam thiền sư ở làng Sái Xá, huyện Chân Phúc, người đã cứu cả đàn lợn mẹ con khỏi lò mổ và khi mất được chôn ở nơi thầy địa lý cho là "mả hổ táng".

Năm mười bảy tuổi, Nguyễn Xí khỏe mạnh, giỏi võ nhưng nhà nghèo, phải đi bán dầu kiếm ăn. Một đêm nghỉ trong miếu thần ở Lam Sơn, chàng nghe các thần bàn việc định ngôi thiên tử, liền tìm đến Lê Lợi. Từ đó ông theo nghĩa quân mười năm, được phong sáng nghiệp đệ nhất công thần, được ban quốc tính, làm quan qua ba triều Lê. Lời kể giản dị, gần với truyện thần kỳ trong dân gian.

Lời tựa

Dân gian ít khi bằng lòng với việc một người tài chỉ đơn giản là tài; họ muốn tìm cho người ấy một duyên trời. Câu chuyện về Nguyễn Xí ở đây là ví dụ rõ: chàng trai bán dầu tình cờ ngủ đúng đêm thần linh bàn việc nước.

"Nguyễn Xí" dựng chuyện bằng những chi tiết rất đời: tiếng chuông chùa đánh thức nhà hàng thịt, gánh dầu, ngôi miếu vắng giữa đường. Lời thần báo được chép lại như một mệnh lệnh: "Thiên Đình đã định xong ngôi Hoàng Đế nước Nam rồi, tức là người ở Lam Sơn, huyện Thụy Nguyên, họ Lê tên Lợi." Truyền thuyết ở đây làm nhiệm vụ của sử thi: biến việc theo Lê Lợi thành điều tất yếu.

Có thể đọc bài như đọc một truyện cổ, rồi tự hỏi vì sao người xưa lại cần bọc đời một con người có thật trong giọng cổ tích.

Phía sau phép màu vẫn là hình ảnh có thật của một người xuất thân nghèo khó, theo nghĩa quân bằng sức mình và được nhớ như bậc công thần hàng đầu của nhà Lê.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026

Mục lục

  1. Nguyễn Xí