Gót Sen Ba Tấc
Giới thiệu
Gót Sen Ba Tấc là tiểu thuyết của nhà văn Trung Quốc đương đại Phùng Ký Tài, bản dịch của Phạm Tú Châu. Theo lời giới thiệu của người dịch, Phùng Ký Tài sinh năm 1942 ở Thiên Tân, từng chơi bóng, dạy mĩ thuật, bắt đầu sáng tác từ năm 1978, và viết được cả đề tài hiện thực đương đại lẫn đề tài phong tục, lịch sử.
Cuốn sách là "chuyện chương hồi hiện đại" về số phận Qua Hương Liên, cô gái nhà nghèo có đôi bàn chân bó đẹp hiếm thấy. Nhờ đôi chân ấy, cô bước vào nhà họ Đồng, một đại gia mê chân bó đến cuồng si, nơi người ta tổ chức cả những cuộc thi chân trong ngày hội hoa đăng. Quanh cô là ông cụ Đồng Nhẫn An, cậu cả dở hơi, những bà mợ ganh đua, đám văn nhân chuyên bình phẩm gót sen, và bà u Phan khéo tay làm giầy.
Phùng Ký Tài kể bằng giọng dí dỏm, đậm chất phố Thiên Tân, nhiều chi tiết nghề thủ công và tập tục; người dịch còn cố giữ cả lối nói ngọng, nói lắp của nhân vật. Đây là tiểu thuyết hiện đại mượn hình thức hồi truyện xưa, không phải truyện cổ.
Lời tựa
Phùng Ký Tài chọn một vật dụng của nỗi đau, bàn chân bị bó, rồi đặt nó lên sân khấu của một hài kịch phong tục. Người ta cười suốt cuốn sách, và tiếng cười ấy chính là cái bẫy: càng thấy vui, càng nhận ra cái tập tục kia đã ăn sâu vào óc thẩm mỹ của cả một xã hội.
Ở nhà họ Đồng, đôi chân quyết định địa vị, quyền nói, cả miếng ăn của người đàn bà. Một ông khách nghe chuyện, vừa đưa thuốc lá lên mũi ngửi vừa phải thốt lên: "Chuyện nhà họ Đồng kì quặc thật, chỉ nhờ đôi chân mà cũng xưng vương được!" Câu bông đùa nói đúng cốt lõi của "Gót Sen Ba Tấc": một xã hội trao quyền cho phụ nữ theo kích cỡ bàn chân là một xã hội đã lệch từ gốc.
Nên đọc kỹ những trang tả nghề làm giầy, những đường kim, sợi chỉ, con chim thêu ngậm hạt đậu vàng. Cái đẹp của tay nghề ấy là thật, và chính vì nó thật mà nỗi tàn nhẫn nằm bên dưới càng khó gọi tên.
Hương Liên không phải nạn nhân thụ động, cũng không phải nữ anh hùng; cô sống, giành giật, khôn ngoan trong cái khuôn người ta dựng sẵn. Ở chỗ đó cuốn tiểu thuyết vượt khỏi một lời tố cáo tập tục, để thành một suy ngẫm về cách con người tự trói mình vào những chuẩn mực mà mình tưởng là đẹp.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026