Năm Nguyên Soái Liên Xô
Giới thiệu
"Năm Nguyên Soái Liên Xô" là tập tư liệu văn học của nhà văn Nga Vlađimia Cácpốp, người lính từng được phong danh hiệu Anh hùng Liên Xô năm 1944 và sau này là Bí thư thứ nhất Hội Nhà văn. Sách viết vào những năm 1990, sau khi Liên Xô tan rã, khi nhiều hồ sơ lưu trữ lần đầu được mở. Bản tiếng Việt do Trần Thanh dịch, Nhà xuất bản Công an nhân dân ấn hành.
Năm 1935, Liên Xô phong quân hàm Nguyên soái đầu tiên cho năm người. Chỉ hai, ba năm sau, ba người trong số đó là Tukhaxépski, Êgôrốp và Bliukhơ bị buộc tội phản quốc và bị xử bắn. Cácpốp dựng lại cuộc đời họ, từ chiến trường Thế chiến thứ nhất, những chiến dịch Nội chiến, đến các phiên tòa kín và những bản cung khai được viết dưới đòn tra tấn. Chương thứ tư kể về Nguyên soái Culicốp, bị xử bắn năm 1950, cùng vụ mất tích bí ẩn của người vợ ông. Chương cuối dành cho Bêria, người đứng sau nhiều vụ án ấy và cũng kết thúc bằng một bản án tử hình sau khi Stalin qua đời.
Sách gồm lời giới thiệu và năm chương, mỗi chương một vị nguyên soái. Chú thích của bản dịch được đặt ở cuối mỗi chương.
Lời tựa
Có những bi kịch không đến từ chiến trường mà từ chính phòng thẩm vấn. Những người từng chỉ huy hàng vạn quân, từng đối mặt với cái chết mà không chùn bước, lại ký vào những lời thú tội mà họ biết là không có thật. Cuốn sách của Vlađimia Cácpốp đi tìm lời giải cho nghịch lý ấy, và lời giải nằm trong chính những tập hồ sơ được giữ kín suốt nửa thế kỷ.
Cácpốp viết như một người lính viết về đồng đội. Ông không giấu sự ngưỡng mộ với tài năng của Tukhaxépski hay lòng can đảm của Bliukhơ, nhưng cũng không tô vẽ họ. Sức nặng của cuốn sách đến từ các trang tư liệu: biên bản phiên tòa, thư từ, lời kể của người thân. Có những dòng chỉ cần đọc lên là đủ, như lời một người bị giam viết lại: "Tôi tuyên bố là tôi vô tội nên khiến cho các điều tra viên có thái độ ngày càng thù địch và hung hãn đối với tôi."
Năm cuộc đời, năm số phận, được kể nối nhau theo thứ tự thời gian, từ những năm ba mươi đến mùa hè năm 1953. Người đọc đi qua chúng như đi qua một hành lang dài, nơi mỗi cánh cửa mở ra một câu hỏi về quyền lực và sự sợ hãi.
Điều đọng lại sau trang cuối không chỉ là chuyện của một đất nước, một thời kỳ. Đó là lời nhắc rằng công lý có thể đến muộn, như những bản án được hủy bỏ năm 1956, nhưng sự thật thì cần có người kiên nhẫn ghi lại.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026