Tủ Sách Việt Văn

Ai Làm Được

Ai Làm Được cover

Thể loại: Tiểu Thuyết

Tác giả:

Nhà xuất bản: Tú Sách Việt Văn

Năm xuất bản:

Số lần đọc: 152

Đánh giá: 4.1/5 (20 đánh giá)

Giới thiệu

Năm 1894, một chiều xuân bên bờ sông Cà Mau, ông Bạch Khiếu Nhàn, ngoài sáu mươi, áo lụa trắng, vai vắt khăn nhiễu đỏ, ghé quán cơm Chú Lỳ uống nước và để ý một chàng trai mười bảy, mười tám tuổi đang ngồi viết. Chàng vò tờ giấy quăng xuống đất rồi bỏ ra ngoài; ông nhặt lên đọc được tám câu thơ lưu lạc buồn thảm, văn chương tao nhã. Ông quyết ngồi chờ để làm quen với người trai xứ Vĩnh Long ấy.

Ai Làm Được là một tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, cây bút tiên phong của tiểu thuyết Nam Bộ đầu thế kỷ hai mươi. Từ cuộc gặp gỡ tình cờ trong quán nước, câu chuyện mở ra số phận của Chí Đại, người học trò nghèo được ông Khiếu Nhàn nâng đỡ, và của cô Bạch Tuyết trong nhà quan Phủ, người bỗng một đêm trốn đi sau khi đọc lá thư Chí Đại để lại. Quanh họ là Trường Khanh, Băng Tâm và những nghi ngờ, hiểu lầm của người lớn.

Văn Hồ Biểu Chánh mộc mạc, đậm giọng miền Tây: "chơn", "thơ", "biểu", "đặng", tiếng Hoa lơ lớ của Chú Lỳ. Ông kể chậm, kỹ, đặt nặng chuyện nhân nghĩa, ân tình và lòng thủy chung.

Lời tựa

Nhan đề "Ai Làm Được" mang dáng một câu thách. Hồ Biểu Chánh đặt câu hỏi ấy cho những phẩm chất mà ông coi là gốc của con người: giữ được nghĩa khi nghèo, giữ được danh dự khi cực, và giữ được lòng tử tế khi người thân của mình đối xử bất công. Ai làm được trọn những điều đó, và làm được bằng giá nào?

Nhân vật của ông không sống trong lý tưởng suông. Họ phải tính chuyện cơm áo, và đạo lý trong truyện vì vậy rất đời. Khi người chồng tự ái vì vợ nhận tiền giúp đỡ, người vợ đáp lại bằng một lẽ phải vừa cứng vừa mềm: "Đã biết ra ai làm ăn nghề nào cũng vậy, nhục vinh tại mình chớ không phải tại nghề, nhưng mà làm ăn cũng nên lựa nghề nào cho khỏe thân một chút." Câu nói mộc mạc ấy tóm được cả quan niệm sống của Hồ Biểu Chánh: trọng danh dự, nhưng không coi khổ cực là thước đo của đức hạnh.

Văn ông kể chậm, đầy tiếng Nam Bộ xưa, có khi rườm theo lối chương hồi. Đọc chậm theo nhịp ấy, người đọc hôm nay sẽ gặp lại một Nam Kỳ cuối thế kỷ mười chín với bến sông, xe lửa, quan Phủ, thầy thông, và nhận ra bao nhiêu lề lối gia đình còn kéo dài đến tận bây giờ.

Tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh từng được gọi là sách dạy người, và cuốn này không ngoại lệ. Cái đáng quý là bài học không đến từ lời răn mà từ những con người có tên tuổi, có nỗi lo, có lúc yếu lòng, nên nó vẫn còn thuyết phục.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026

Mục lục

  1. Chương 1
  2. Chương 2
  3. Chương 3
  4. Chương 4
  5. Chương 5
  6. Chương 6