Cay Đắng Mùi Đời
Giới thiệu
"Cay Đắng Mùi Đời" bắt đầu ở xóm Tre, gần chợ Mỹ Lợi trên con đường từ Chợ Lớn xuống Gò Công, nơi tre xanh bao kín, mùa mưa ruộng nổi nước khiến cả xóm như cù lao giữa sông lớn. Cuối xóm có một nhà lá thấp tới mức muốn vào phải cúi đầu, trước sân mọc đám rau đắng không ai trồng.
Những trang đầu thuộc về một đứa bé tám chín tuổi, trần truồng lùa bầy vịt về chuồng, kỳ cọ cho con heo đen, đùa với con chó vàng ốm. Đó là thằng Được. Số phận đẩy nó rời xóm nhỏ, qua cửa nhà ông Hội đồng, rồi cùng con Liên dắt nhau đi lưu linh, "nay đờn nhà này, mai ca nhà nọ", từ Vũng Liêm lần lên Nước Xoáy, đổi miếng ăn bằng tiếng đờn mà giữ được chút tự trọng. Và chuyện cha mẹ ruột cứ lấp ló trên con đường ấy.
Hồ Biểu Chánh viết về những đứa trẻ sớm phải tự lo thân giữa đất Nam Kỳ xưa bằng giọng kể thuần hậu, nhiều cảnh quê sinh động.
Lời tựa
"Cay Đắng Mùi Đời" là một trong những tiểu thuyết lưu lạc đẹp nhất của Hồ Biểu Chánh. Nhân vật chính là một đứa trẻ, và cả cuốn sách là chuyến đi của nó qua sông nước, xóm làng, chợ búa miền Nam, nơi mỗi chặng đường là một bài học về lòng người. Nhưng điều làm người đọc nhớ lâu không phải những gian truân, mà là cái nghĩa mà đứa trẻ ấy giữ cho bằng được.
Thằng Được không có gì trong tay ngoài cây đờn và lời hứa với người đã nuôi nó. Ngay cả khi bị đứa bạn giục bỏ trốn khỏi căn nhà vừa gặp nạn, nó vẫn chần chừ: "Cha mẹ tao đương bị hoạn nạn, tao không thể cứu giúp được thì cũng ở đó mà coi nhà mới phải, chớ lẽ nào bỏ mà đi cho đành." Một đứa trẻ chưa biết rõ cha mẹ mình là ai lại hiểu chữ hiếu sâu hơn nhiều người lớn quanh nó. Hồ Biểu Chánh không giảng đạo đức; ông đặt đạo đức vào miệng một thằng bé nghèo, và nó trở nên tự nhiên như hơi thở.
Xin đừng đọc vội những trang tả cảnh. Đêm rằm trên sông Tiền, khúc từ vàm Kỳ Hôn xuống Tam Lạch, những hàng tre xóm nhỏ ngày mưa: đó là phần thơ của cuốn sách, làm dịu đi những cay đắng mà nhan đề đã báo trước.
Bao năm tháng đã trôi, tiếng đờn của hai đứa trẻ lưu linh vẫn còn vang trong trang sách. Cuốn tiểu thuyết giữ lại một miền Nam mộc mạc, và một niềm tin rằng đứa trẻ nào, dù sinh ra ở đâu, cũng có thể lớn lên thành người tử tế nếu được ai đó thương.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026