Bỏ Vợ
Giới thiệu
Hai mươi mấy năm trước, bên con đường quản hạt từ Sài Gòn đi Tây Ninh, ngang Chí Hòa, có một căn nhà ba gian lợp lá, trước sân trồng bông, một bên giàn đậu đũa, một bên mấy dòng khoai lang, sau hè năm sáu gốc xoài. Đó là nhà ông Ba Chánh, thầy thuốc Bắc mà dân Chí Hòa, Bà Quẹo đều gọi là "Thầy Ba", góa vợ, sống với cô con gái duy nhất là Huyền.
Bỏ Vợ của Hồ Biểu Chánh bắt đầu từ cuộc hôn nhân do thầy Thanh mai mối: cô Huyền được gả cho Võ Như Bình, một thanh niên mồ côi làm ở hãng buôn. Vợ chồng có con, ở chung nhà cha vợ. Rồi Bình thi đậu ngạch ký lục, được đổi đi xa, và cứ hẹn lần hẹn lữa không chịu về rước vợ con. Cái tên sách đã cho biết điều gì đang chờ người vợ trẻ hiền lành.
Hồ Biểu Chánh đặt câu chuyện vào sự đổi thay của xã hội Nam Kỳ, khi chức tước và tiền bạc bắt đầu len vào quan hệ gia đình. Truyện ngắn gọn, sáu chương, kể theo lối mạch lạc, chân chất, đậm phong vị miền Nam.
Lời tựa
Ngắn gọn chỉ vài chương, "Bỏ Vợ" là một nghiên cứu nhỏ về việc chức tước làm thay đổi con người nhanh đến thế nào. Người chồng trong truyện không phải kẻ ác ngay từ đầu. Hắn chỉ bước vào một thế giới nơi địa vị được đo bằng của hồi môn và quan hệ, rồi để mặc cho thế giới ấy tính toán thay mình.
Hồ Biểu Chánh thường kể bằng giọng điềm đạm, nhưng ở cuốn này ông không giấu nổi sự xót xa. Cảnh người vợ trẻ bồng con xuống tàu rời Cần Thơ, sau chuyến đi tìm chồng mà chỉ nhận về sự lạnh nhạt, được ông bình bằng một câu dài như một tiếng thở: "Những giọt lụy nầy chứa chan bao nhiêu tình sâu nghĩa nặng, tiếc rằng tâm hồn của thầy Bình bị vòng danh lợi bao trùm làm cho cứng chắc cũng như sắc như đá, nên không thể thấm vô nổi." Chữ "danh lợi" là chìa khóa của cả truyện. Điều đáng chú ý là cô Huyền không chịu làm người vợ chỉ biết cam chịu. Phản ứng của cô trước sự phụ bạc khiến cả cha cô lẫn người làm mai phải ngỡ ngàng.
Ai muốn đi tiếp với gia đình ông Ba Chánh có thể tìm đọc Bức Thư Hối Hận, nơi Hồ Biểu Chánh trở lại với những nhân vật này nhiều năm về sau. Đọc hai cuốn liền nhau, ta thấy rõ cái nhìn nhân quả của ông.
Truyện mộc mạc, ít hoa mỹ, nhưng chạm vào một câu hỏi không bao giờ hết thời: người ta đổi lấy gì khi bán đi tình nghĩa, và có thứ địa vị nào đủ bù cho một mái nhà đã bỏ lại sau lưng.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026