Nhà Sư Vướng Lụy
Giới thiệu
Nhà Sư Vướng Lụy là bản dịch của Bùi Giáng từ Đoạn Hồng Linh Nhạn Ký (斷鴻零雁記), tiểu thuyết của Tô Mạn Thù, mà Bùi Giáng dựa phần lớn vào bản tiếng Anh The Lone Swan. Tô Mạn Thù, tên thật Tô Huyền Anh, hiệu Tô Tử Cốc, là thi sĩ, họa sĩ, nhà sư đầu thế kỷ hai mươi, cha người Quảng Đông, mẹ người Nhật.
Cuộc đời tác giả in đậm trong truyện. Nhân vật xưng “tôi”, Tam Lang, là đứa con lai bị họ hàng bên nội ghẻ lạnh, sớm quy y cửa Phật. Rồi chàng vượt biển sang Nhật tìm mẹ, được mẹ và dì đón về, được sắp đặt hôn nhân cùng cô em họ Tĩnh Tử dịu dàng. Giữa chiếc áo cà sa chưa trút hết và mối tình trần thế đang mở ra, Tam Lang đứng chênh vênh, không trọn bên nào.
Lời giới thiệu của người dịch dài và say sưa, đặt Tô Mạn Thù bên cạnh Nguyễn Du, Nerval, Apollinaire. Bản dịch mang đậm dấu ấn ngôn ngữ Bùi Giáng, cổ kính, lắt léo, xen nhiều câu thơ Pháp, Anh, là một trải nghiệm đọc rất riêng.
Lời tựa
Trong văn học Trung Hoa đầu thế kỷ hai mươi, khó tìm được cuốn tiểu thuyết nào mà đời tác giả và đời nhân vật quấn vào nhau chặt như "Nhà Sư Vướng Lụy". Tô Mạn Thù viết về một người không thuộc trọn về đâu: không trọn Hoa, không trọn Nhật, không trọn tu mà cũng chẳng trọn đời. Nỗi chênh vênh ấy là hạt nhân của cả tác phẩm.
Bản dịch của Bùi Giáng lại thêm một tầng nữa. Người dịch không đứng ngoài văn bản; ông nhập vào, chen lời bình, nối Tĩnh Tử với những bóng hình nữ trong văn chương phương Tây, có lúc để giọng mình lấn át cả giọng Tam Lang. Đoạn ông mượn đôi mắt Tĩnh Tử để trách cái giả tạo của thời mình cho thấy rõ lối dịch say mê ấy: "Thì từ đó, bao nhiêu giả tạo lai rai ắt sẽ rụng rơi đi hết, và những cô nàng trí thức ắt sẽ có dịp nhận thấy ra một phong tuệ anh hoa ở ngoài vòng sách vở." Đó là Bùi Giáng hơn là Tô Mạn Thù, và người đọc nên biết như vậy khi cầm cuốn sách lên.
Có lẽ nên đọc hai lần. Lần đầu theo mạch truyện của Tam Lang, mặc kệ những chỗ người dịch rẽ ngang. Lần sau mới dừng lại ở những đoạn Bùi Giáng thả chữ, để nghe một thi sĩ Việt đối thoại với một thi sĩ Trung Hoa qua gần nửa thế kỷ.
Bản dịch này vì thế mang giá trị kép. Nó giữ lại một tiếng nói hiếm hoi về thân phận người lưỡng tịch, lưỡng giới đạo đời, đồng thời là một văn bản Bùi Giáng đúng nghĩa, ngang tàng và không thể nhầm lẫn với ai.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026