Ơgiêni Grăngđê
Giới thiệu
Ơgiêni Grăngđê (Eugénie Grandet) ra đời năm 1833, là một trong những tiểu thuyết tiêu biểu của Honoré de Balzac và thuộc bộ Tấn trò đời (La Comédie humaine), công trình đồ sộ với hàng nghìn nhân vật về xã hội Pháp buổi đầu chủ nghĩa tư bản. Bản dịch của Huỳnh Lý mà chúng tôi giới thiệu có kèm lời giới thiệu của Linh Giang.
Truyện diễn ra ở thị trấn Xômuya (Saumur), trong một ngôi nhà ủ dột cuối con phố đá cuội dẫn lên lâu đài. Chủ nhà là lão Grăngđê, nguyên thợ đóng thùng, giàu nứt vách mà keo kiệt đến mức đếm từng cục đường, từng que củi. Con gái lão, Ơgiêni, lớn lên trong căn nhà lạnh lẽo ấy cùng người mẹ hiền lành và mụ hầu Nanông trung thành. Rồi người em họ Saclơ từ Pari tới, mang theo vẻ thanh lịch của kinh đô và một tai họa gia đình, và lần đầu tiên Ơgiêni biết thế nào là thương một người.
Các chương mang tên gợi cảm như "Câu em họ Pari", "Bác keo hứa, bạn tình thề", "Sự đời là thế". Balzac tả ngôi nhà, đồng tiền, những toan tính nhỏ nhặt của tỉnh lẻ chính xác như một nhà khảo cổ, và qua đó dựng nên một trong những chân dung kẻ hà tiện nổi tiếng nhất văn học thế giới.
Lời tựa
Người ta nhớ "Ơgiêni Grăngđê" vì lão hà tiện, nhưng Balzac đặt tên sách theo cô con gái, và sự chọn lựa ấy không ngẫu nhiên. Đây là bi kịch của một tâm hồn lớn lên trong một ngôi nhà mà mọi thứ, kể cả tình thương, đều bị cân đong.
Cái tài của Balzac là để lão Grăngđê đáng cười trước khi đáng sợ. Lão cân bánh, khóa tủ, tính từng miếng ăn, và nói về cậu cháu từ Pari với một thứ khôn vặt khiến người đọc phải bật cười: "Không, ngữ ấy không ăn bánh, cũng chẳng ăn phơrip. Họ cũng như con gái đến tuổi lấy chồng, chả ăn uống gì mấy." Câu đùa ấy là của một người đã quen nhìn mọi miệng ăn như một khoản chi. Và chính trong căn nhà đó, Ơgiêni sẽ làm điều mà cha nàng không thể hiểu nổi: cho đi.
Hãy đọc kỹ những cuộc đối thoại giữa lão Grăngđê với người chung quanh: mụ Nanông, ông chưởng khế, vợ con lão. Mỗi cuộc là một ván cờ nhỏ, và lão gần như luôn thắng, cho đến khi gặp phải một thứ không đem ra mua bán được.
Gần hai thế kỷ đã qua, đồng tiền vẫn là một trong những thế lực lặng lẽ nhất định hình đời người, và kiệt tác này vì thế vẫn đọc như mới. Nó nhắc rằng lòng tham không cần ồn ào mới tàn phá, và sự tận tụy của một trái tim, dù phải trả giá thế nào, vẫn giữ cho con người một phẩm giá mà vàng bạc không đổi được.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026