Sông Đông Êm Đềm - Phần 4
Tóm tắt nội dung
Tháng mười năm 1916, trung đoàn Cô-dắc nằm trong chiến hào ẩm ướt bên bãi lầy liễu đỏ. Đại uý Litnhitki, người tự nhận trung với vua, viết báo cáo tố cáo thiếu uý Buntruc vì anh dám nói mình tán thành thua trận. Từ đó Sông Đông Êm Đềm - Phần 4 của Mikhail Sholokhov mở rộng ra: những làn sóng quân Turkestan chết gần làng Svinyukha, Kotliarov cùng người làng Tatarsky giữa trận mạc, Grigori nhớ Acxinhia trên gò băng giá, Natalia sinh đôi giữa đám mận gai. Rồi đế chế sụp, Kornilov dựng kế hoạch đảo chính, Buntruc vào đoàn tàu để chặn nó lại, còn Litnhitki đứng về phía những người muốn giữ trật tự cũ.
Cuốn sách không đứng hẳn về phía nào mà cho thấy từng con người. Miska Kosevoi xấu hổ vì đã hung hăng với toán lính đào ngũ nhớ nhà, tự thấy mình như chó săn. Atasikov hát bài Cô-dắc cổ với đôi mắt ướt, tự hỏi mình có dắt dân Cô-dắc vào đường cùng. Kornilov tóm một con bướm tím ngay giữa lúc thất bại gần kề. Cuối cùng trung đoàn về sông Đông chỉ còn một nửa quân số, phi ngựa dưới trăng, và bầu trời vẫn đẹp như một dải thắt lưng chạm trổ.
Hỏi đáp về sách
Sông Đông Êm Đềm - Phần 4 kể về điều gì?
Sông Đông Êm Đềm - Phần 4 của Mikhail Sholokhov kể về những năm chiến tranh thế giới lần thứ nhất đến lúc đế chế Nga sụp đổ, qua con mắt của lính Cô-dắc, sĩ quan, người làng Tatarsky và những người làm cách mạng. Từ chiến hào ẩm ướt năm 1916 đến vụ bạo loạn Kornilov, cuộc tấn công Cung điện Mùa Đông và chuyến tàu đưa trung đoàn 12 về sông Đông, sách theo dấu một đất nước đang vỡ ra.
Nhân vật chính của phần 4 là ai?
Truyện không xoay quanh một người duy nhất mà đi qua nhiều số phận. Grigori Melekhov mang vết thương và bốn huân chương thánh Gioóc nhưng biết mình không còn cười như xưa; Evgeni Litnhitki là sĩ quan bảo hoàng; Buntruc là người làm cách mạng; Kotliarov là chủ tịch Uỷ ban binh sĩ; Miska Kosevoi là Cô-dắc thấy rõ lòng người đáng sợ.
Câu chuyện diễn ra ở đâu và khi nào?
Câu chuyện bắt đầu từ năm 1916 ở chiến hào Cô-dắc, đi qua mặt trận Rumani, thôn Tatarsky, Petrograd, Đại bản doanh và Bykhov. Mốc thời gian kéo từ mùa thu 1916, qua việc Nga hoàng thoái vị, vụ Kornilov cuối tháng tám, cuộc tấn công Cung điện Mùa Đông cuối tháng mười, đến tháng chạp khi trung đoàn 12 bỏ mặt trận về sông Đông.
Chiến tranh hiện lên thế nào với người lính trong phần này?
Ở mặt trận, Kotliarov và các Cô-dắc làng Tatarsky chứng kiến quân Turkestan lao lên hết đợt này đến đợt khác gần làng Svinyukha, hơn chín ngàn người bỏ mạng. Afonka Ozerov, Prokho Samin, Manytkov và Evlanchi Kalinin lần lượt gục xuống, còn Gavrila Likhovidov phát điên, rú như chó sói. Cảnh ấy cho thấy cuộc chiến vô nghĩa đến mức nào với người lính thường.
Vụ nổi loạn của Kornilov kết thúc ra sao?
Vụ Kornilov kết thúc trong thất bại: ngày 29 tháng 8 ông thấy kế hoạch đảo chính vũ trang phá sản, Krymov tự tử ngày 31 tháng 8, còn Kornilov bị bắt và giam ở khách sạn Metropol. Buntruc thuyết phục binh lính trên đoàn tàu rằng Kornilov muốn lật đổ Chính phủ lâm thời, còn đại đội của Kotliarov quay lại mặt trận chứ không tiến về Petrograd. Kornilov sau đó bị giam ở Bykhov.
Phần 4 của Sông Đông Êm Đềm kết thúc thế nào?
Sách kết thúc khi trung đoàn 12 bỏ mặt trận vào tháng chạp và đưa tàu về sông Đông, phải thương lượng với Xích vệ để giữ súng ống. Về đến thôn Kargin, trung đoàn chỉ còn một nửa quân số, rồi Miska Kosevoi cùng đồng đội phi ngựa về quê dưới ánh trăng, sông Ngân Hà như dải thắt lưng Cô-dắc.
Giới thiệu
Sông Đông Êm Đềm là bộ tiểu thuyết sử thi của Mikhail Sholokhov, nhà văn Xô viết được trao giải Nobel Văn học năm 1965. Bản dịch của Nguyễn Thụy Ứng đã gắn bó với bạn đọc Việt Nam suốt nửa thế kỷ. Ở lời người dịch cho lần xuất bản thứ sáu, ông kể chuyện ở tuổi bảy mươi chín vẫn ngồi bên máy vi tính sửa lại bản dịch, cố "giữ lấy cái hơi đầu tiên", cái "hơi Cô-dắc" của nguyên tác.
Câu chuyện xoay quanh gia đình Melekhov ở một thôn Cô-dắc bên bờ sông Đông, với ông già Panteley Prokofievich, hai anh em Petro và Grigori, trong những năm dữ dội từ trước Thế chiến thứ nhất qua Cách mạng tháng Mười và nội chiến. Grigori, người đàn ông bị giằng xé giữa tình yêu, gia đình và các phe phái, trở thành một trong những nhân vật phức tạp nhất của văn học thế kỷ XX.
Sholokhov tả cảnh thảo nguyên, sinh hoạt làng Cô-dắc và chiến tranh với sức mạnh hiếm có, không né tránh sự tàn khốc của cả hai phía. Sách gồm năm quyển trên Tủ Sách Việt Văn, nên đọc liền mạch từ đầu.
Lời tựa
Trong những bộ sử thi lớn về chiến tranh và cách mạng, nhân vật chính thường đi về một phía. Grigori Melekhov của "Sông Đông Êm Đềm" thì không. Anh lưỡng lự, ngờ vực, đổi phe, và chính vì không thể tin trọn vào bên nào mà anh trở thành hiện thân cho số phận của cả một cộng đồng Cô-dắc bị nghiền giữa các thế lực.
Sholokhov không cho Grigori những lời lẽ hùng hồn. Anh nói bằng ngôn ngữ của người nông dân cầm súng, thực tế đến chua chát. Khi bị hỏi chính quyền mới sẽ đem lại gì, anh vặn lại: "Ruộng đất của chúng ta thì chỉ sợ không làm hết. Tự do thì không thể đòi hỏi thêm được nữa, nếu không sẽ tha hồ giết nhau ngoài phố." Câu trả lời ấy không thuộc về một ý thức hệ nào; nó thuộc về một con người đã thấy quá nhiều để tin vào những khẩu hiệu.
Năm quyển sách dài, và người đọc sẽ có lúc lạc giữa các tên người, tên đất. Khi ấy, hãy quay về với những người đàn bà, Acxinhia, Natalia, bà mẹ già. Họ ít khi cầm súng, nhưng chính họ mang trọn sức nặng của chiến tranh, và những trang viết về họ thuộc loại đẹp nhất của bộ sách.
Cuốn tiểu thuyết đứng vững qua bao biến đổi của lịch sử vì nó không chịu đơn giản hóa con người. Nó cho thấy chiến tranh, dù nhân danh điều gì, rốt cuộc vẫn đổ xuống những cánh đồng dưa, những mái nhà ven sông, và lòng người thì không bao giờ êm đềm như tên dòng sông.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026