Sàigòn Ngày Dài Nhất
Giới thiệu
Sàigòn Ngày Dài Nhất là tập hồi ký của Duyên Anh, ghi lại những gì ông chứng kiến và trải qua ở Sài Gòn quanh ngày 30 tháng 4 năm 1975. Sách mở đầu bằng "Sài gòn trường ca", một bài thơ dài kể về cậu học trò miền Bắc từng vẽ giấc mơ viễn xứ bằng mực tím, mười chín tuổi vào Nam, và nhận thành phố này làm nơi "cho anh cả đất lẫn trời".
Phần văn xuôi theo sát từng giờ của ngày cuối: những tin đồn chạy khắp thành phố, lệnh đầu hàng phát trên đài phát thanh, người kể cùng bạn bè đứng trên vỉa hè chờ đợi. Ông ghi lại những con người quanh mình, như thiếu úy Bảo, người em kết nghĩa ôm chặt lấy ông van xin, hay trung sĩ Thân lặng lẽ bước ra, và những cuộc trò chuyện bên chai rượu khi không ai biết ngày mai ra sao.
Duyên Anh viết bằng giọng gay gắt, nhiều cảm xúc cá nhân, có lúc giễu cợt, có lúc nghẹn ngào. Đây là chứng từ mang góc nhìn riêng của một nhà văn miền Nam, nên đọc như một tư liệu chủ quan về một ngày lịch sử.
Lời tựa
Duyên Anh không viết "Sàigòn Ngày Dài Nhất" như một sử gia. Ông viết như một nhà văn đứng giữa thành phố mình yêu vào ngày nó đổi chủ, và ông không giấu rằng ranh giới giữa ghi chép và hư cấu, trong những trang này, đã trở nên rất mỏng.
Chính tác giả nói rõ điều đó. Giữa những đoạn tường thuật về người lính, về đám bạn văn ngồi bàn thế cuộc, ông dừng lại để tự giải thích cách mình viết: "Sự thật nói ra không ai tin, thì nó biến thành tiểu thuyết. Lịch sử bỏ quên thì vẫn còn dã sử, huyền sử..." Đó là chìa khóa để đọc cả cuốn sách. Những đứa nhóc như Dzũng Đakao, Chương còm, cái tên bạn đọc quen truyện Duyên Anh sẽ nhận ra, bước vào hồi ký như những nhân chứng, và người đọc hiểu rằng ông đang kể bằng cả ký ức lẫn trí tưởng tượng.
Vì vậy, nên đọc cuốn sách với hai con mắt. Một để theo dõi những chi tiết cụ thể của một ngày có thật, những con đường, quán xá, giọng nói. Một để nhận ra cảm xúc riêng, nỗi phẫn uất và nỗi sợ của người viết, những thứ làm nên giọng văn mà không phải lúc nào cũng là sự kiện.
Đây là chứng từ của một người trong cuộc, và giá trị của nó nằm ở chính tính chủ quan ấy. Cuốn sách giữ lại hơi thở của một thành phố trong những giờ phút không ai quên được, qua đôi mắt của một nhà văn đã gắn cả đời viết với nó.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026