Trường Cũ
Giới thiệu
Ngôi trường vách bùn trộn rơm, mái rạ, nằm sau đền Mẫu, dựng lên trên đống đổ nát của thời tiêu thổ kháng chiến. Bên kia đường là dãy nhà của vợ lính, me Tây, phía trong là khu nhà thương viện trợ, xe cứu thương chạy qua inh ỏi suốt ngày. Đó là trường Trần Lãm, nơi cậu học trò tỉnh lỵ trong "Trường Cũ" của Duyên Anh mang guốc đến lớp những năm hồi cư.
Cậu cùng thằng bạn cũ chiếm bàn đầu, lập thành "cái đảng" quậy phá cả trường; cậu chầy học phí, mê cải lương, mê ban kịch, cùng Hoàng Văn Lộc bày mưu với anh thư ký mà bọn trẻ gọi là "Petit chose". Trên bục giảng, thầy hiệu trưởng Đinh Văn Lô kính trắng mũi đỏ, cứ hứng lên là kể chuyện trường Bưởi rồi xoay về... toán.
Cuốn sách mang dáng dấp hồi ký, giọng văn Duyên Anh vừa tinh nghịch vừa ngậm ngùi, dày đặc chi tiết đời sống tỉnh nhỏ miền Bắc thời ấy, từ chiếc quần ka ki Nam Định đến mái tóc chải bi-ăng-tin.
Lời tựa
Duyên Anh nhìn lại ngôi trường cũ bằng đôi mắt của người đã lớn mà chưa hết nghịch. Ông không tô hồng tuổi học trò; ông kể những trò gian lận, những lần trốn học phí, những ông thầy dông dài, thẳng thắn đến mức người đọc vừa cười vừa thấy thương.
Thương, vì cái nghèo và cảnh loạn ly hiện diện khắp trang sách: trường lá, nhà thương, xe cứu thương, những người đàn bà bên kia đường. Vậy mà giữa khung cảnh ấy, trí nhớ vẫn chọn giữ lại những điều nhỏ bé đến vô lý: "Những đôi guốc mòn vẹt kéo lê trên hè phố sao mà dễ thương thế!" Một câu cảm thán, và cả một tuổi thơ hiện về. "Trường Cũ" hay ở chỗ nó biết người ta nhớ tiếng guốc nhiều hơn nhớ chiến tranh.
Nên đọc chậm những đoạn về thầy Lô. Đằng sau tiếng cười của lũ học trò là chân dung một nhà giáo tỉnh lẻ rất thật, vụng về, khoe khoang mà tận tụy, kiểu người thầy mà nhiều thế hệ đều từng gặp.
Cuốn sách là một chứng từ nhỏ về một nơi chốn và một thời đã mất, được giữ lại không bằng sử liệu mà bằng trí nhớ tinh nghịch của một cậu học trò năm nào.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026