Dưới Cái Nhìn Của Anh Hề
Giới thiệu
"Dưới Cái Nhìn Của Anh Hề" (nguyên tác tiếng Đức Ansichten eines Clowns, 1963) là một trong những tiểu thuyết được đọc nhiều nhất của Heinrich Böll, nhà văn Đức đoạt giải Nobel Văn học năm 1972. Bản tiếng Việt do Hoài Liên chuyển ngữ.
Người kể chuyện là một nghệ sĩ hài hai mươi bảy tuổi, không theo nhà thờ nào, vừa trở về Bonn trong một buổi tối sau năm năm lưu diễn liên miên từ ga tàu này sang khách sạn khác. Marie, người phụ nữ anh chung sống bấy lâu, đã bỏ đi theo Zỹpfner, một người Công giáo mộ đạo. Từ căn hộ của mình, anh nhấc điện thoại gọi cho hết người này đến người khác: cha mẹ, bạn cũ, những nhân vật có tiếng trong giới đạo đức và chính trị, nửa xin giúp đỡ, nửa không nhịn được việc châm chọc họ.
Gần như toàn bộ cuốn sách diễn ra trong vài giờ đồng hồ, nhưng qua dòng hồi ức của anh hề, cả nước Đức thời hậu chiến hiện ra: gia đình giàu có quen thay màu chính trị, những tín đồ biết cách sống yên ổn với lương tâm, một xã hội hăm hở quên quá khứ. Giọng kể chua cay, nhiều chỗ buồn cười, và càng về cuối càng lộ ra nỗi cô đơn trơ trọi của một người không chịu đeo mặt nạ.
Lời tựa
Heinrich Böll chọn một anh hề làm người kể chuyện, nhưng không phải để kể chuyện vui. Trong "Dưới Cái Nhìn Của Anh Hề", người duy nhất chịu nói thật lại là kẻ làm nghề đeo mặt nạ, và cái nhìn của anh lột dần lớp đạo đức đứng đắn của cả một tầng lớp.
Schnier quan sát những người đạo hạnh bằng con mắt của diễn viên kịch câm, chú ý từng cử chỉ, từng nụ cười được luyện sẵn. Có lúc anh tóm cái xã hội ấy trong một nghịch lý sắc gọn: "Những kẻ hung bạo và những kẻ hư hỏng đôi khi ưa thích những người hiền lành và những người không thể mua chuộc được." Câu ấy mỉa mai, nhưng cũng buồn. Sự trong sạch, ở một nơi quen thỏa hiệp, có khi chỉ là món trang sức mà kẻ khác thích ngắm, chứ không ai muốn đeo.
Hãy để ý những lúc giọng châm chọc của anh hề bỗng mềm đi, như khi anh ngồi hút thuốc với người cha mà anh vẫn chế giễu và chợt thấy thương ông. Chính những khoảnh khắc ấy cho thấy dưới lớp phấn trắng là một người rất dễ tổn thương.
Hơn sáu mươi năm sau khi ra đời, cuốn tiểu thuyết vẫn chưa cũ. Xã hội nào cũng có những người đứng ngoài lề, không chịu học cách sống yên ổn với lương tâm, và Böll cho họ một tiếng nói tức cười mà đau đớn. Theo chân anh hề, chúng tôi hiểu rằng từ chối giả dối là một lựa chọn cô đơn, nhưng là lựa chọn giữ cho con người còn là chính mình.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026