Liên Bang Xô Viết Và Chiến Tranh Việt Nam
Giới thiệu
Trong rất nhiều sách viết về chiến tranh Việt Nam, vai trò của Liên Xô thường chỉ được nhắc qua. Liên Bang Xô Viết Và Chiến Tranh Việt Nam của sử gia Ilya V. Gaiduk (nguyên tác tiếng Anh The Soviet Union and the Vietnam War) là một nỗ lực lấp khoảng trống đó. Trong lời tác giả, ông nhận xét rằng tài liệu về chính sách của Mỹ, của Bắc Việt Nam và của Trung Quốc đã khá nhiều, nhưng gần như chưa có công trình nào phân tích toàn diện hoạt động của Moskva.
Dựa vào những hồ sơ được công bố sau khi Liên Xô sụp đổ năm 1991, sách lần theo quan hệ tay ba giữa Moskva, Hà Nội và Washington: các khoản viện trợ quân sự và kinh tế; những va chạm, ngờ vực giữa chuyên gia Liên Xô và quan chức Việt Nam dân chủ cộng hoà; các kênh thương lượng ngầm năm 1967; rồi cách Nixon và Kissinger tính toán vai trò của Liên Xô trong việc dàn xếp chiến tranh.
Văn phong là văn phong khảo cứu, dày dẫn chứng, ít bình luận cảm tính. Sách gồm lời tác giả và mười một chương, đi theo trình tự thời gian của cuộc chiến.
Lời tựa
Điều công trình này làm được là đổi chỗ đứng của người quan sát. Thay vì nhìn cuộc chiến từ Washington hay từ Hà Nội như phần lớn sử liệu quen thuộc, Gaiduk đặt ống kính ở Moskva, nơi một siêu cường dính líu rất sâu nhưng luôn muốn tỏ ra đứng xa.
Chính sự mâu thuẫn ấy là trục của cả cuốn sách. Tác giả mô tả nó gọn gàng: "Nhưng nhìn chung Liên Xô luôn cố duy trì một vị thế thấp đối với cuộc chiến, thường đứng sau hậu trường và có nhiều hoạt động gián tiếp, tránh công khai lộ mặt trong các hoạt động ngoại giao." Từ nhận xét đó, "Liên Bang Xô Viết Và Chiến Tranh Việt Nam" đi tìm những gì diễn ra phía sau hậu trường, qua công văn, biên bản hội đàm và báo cáo của các nhà ngoại giao.
Người quen đọc lịch sử quân sự có thể thấy cuốn này khô, vì chiến trường gần như vắng mặt. Hãy đọc nó như đọc hồ sơ một cuộc mặc cả kéo dài: ai cần gì ở ai, ai ngờ vực ai, và mỗi bên phải trả giá ra sao cho từng nước đi.
Cuộc chiến vẫn thường được kể như cuộc đối đầu giữa hai phía. Công trình của Gaiduk nhắc rằng còn nhiều bàn tay khác dự phần, và số phận người Việt khi ấy chịu chi phối cả bởi những tính toán ở những thủ đô rất xa.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026