Hàn Phi Tử
Giới thiệu
Hàn Phi Tử là công trình khảo cứu và tuyển dịch của Nguyễn Hiến Lê và Giản Chi về Hàn Phi, tư tưởng gia cuối cùng của thời Tiên Tần, người tập đại thành học thuyết Pháp gia. Sách thuộc loạt nghiên cứu các triết gia Tiên Tần mà Nguyễn Hiến Lê theo đuổi nhiều năm.
Phần đầu ôn lại hai thời Xuân Thu và Chiến Quốc về xã hội, chính trị và học thuật, rồi lược thuật tư tưởng, chính sách của các pháp gia trước Hàn Phi: Quản Trọng, Tử Sản, Lý Khôi, Ngô Khởi, Thân Bất Hại, Thận Đáo, Thương Ưởng. Kế đó các tác giả trình bày đời sống và học thuyết Hàn Phi qua ba điểm chính: trọng thế, trọng pháp, trọng thuật, có so sánh với Kautilya ở Ấn Độ và Machiavel ở Ý. Phần sau dịch những thiên tiêu biểu của sách Hàn Phi Tử, giữ cấu trúc kinh và truyện, kèm chú thích.
Văn khảo cứu sáng sủa, điềm đạm, nhiều đối chiếu với Khổng, Mạnh, Mặc, không tán dương cũng không lên án. Đây là sách để đọc chậm, có lúc dừng lại suy nghĩ, chứ không phải sách để đọc một mạch.
Lời tựa
Đọc Hàn Phi luôn là một trải nghiệm khó chịu, vì ông nói thẳng những điều mà các học thuyết khác muốn che đi: con người theo lợi, quyền lực cần uy, và lòng nhân không đủ giữ nước. Giá trị của bản khảo cứu này là đặt sự thẳng thắn ấy vào đúng thời đại đã sinh ra nó.
Nguyễn Hiến Lê và Giản Chi để chính Hàn Phi lên tiếng qua những đoạn dịch. Có những lập luận lạnh lùng đến mức người đọc giật mình, như khi ông nói về đứa con hư mà cha mẹ, làng xóm, thầy dạy đều bó tay: "Vậy lòng yêu của cha mẹ không đủ để dạy con, phải đợi có nghiêm hình của châu bộ mới được, vì dân vốn được yêu thì nhờn, phải dùng uy lực mới chịu nghe." Trong "Hàn Phi Tử", câu ấy không được trích để tán thành, mà để người đọc thấy rõ cái logic Pháp gia vận hành ra sao.
Người đọc nên đi theo đúng trình tự của sách: thời đại trước, các pháp gia đi trước, rồi mới đến Hàn Phi. Đi như vậy mới hiểu vì sao học thuyết ấy giúp nhà Tần thống nhất thiên hạ, và vì sao từ đời Hán ảnh hưởng của nó lại lùi dần trước Khổng học.
Cuốn sách giúp ta nhìn lại những câu hỏi chưa bao giờ cũ: pháp luật và đạo đức nên đứng ở đâu, quyền lực cần giới hạn thế nào. Hàn Phi không cho câu trả lời trọn vẹn, nhưng ông buộc ta đặt câu hỏi một cách nghiêm túc hơn.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026
Mục lục
- Lời Mở Đầu
- Phần I - Chương 1
- Chương 2
- Phần II - Chương 1
- Chương 2
- Phần 3 - Chương 1
- Chương 2
- Chương 3
- Chương 4
- Chương 5
- Chương 6
- Chương 7
- Kết
- Phần IV
- Phần V
- Thiên XLIX
- Thiên XL
- Thiên XLIII
- Thiên VII
- Thiên VI
- Thiên XLVIII
- Thiên XVIII
- Thiên XLV
- Thiên XLVI
- Thiên XVII
- Thiên IX
- Thiên XIV
- Thiên XIX
- Thiên XLVII
- Thiên XV
- Thiên XXX
- Thiên XXXI
- Thiên XXXII
- Thiên XXXIII
- Thiên XXXIV
- Thiên XXXV
- Thiên XXXVI
- Thiên XXXVII
- Thiên XXXVIII
- Thiên XXXIX
- Thiên XXII
- Thiên XXIII
- Thiên XLI
- Thiên XII
- Thiên III
- Thiên XI
- Thiên XIII