Paris 11 Tháng 8
Giới thiệu
Paris 11 Tháng 8 là tiểu thuyết thứ ba của Thuận, nữ nhà văn Việt sống tại Paris, sau Made in Vietnam và Chinatown. Như lời giới thiệu của Đoàn Cầm Thi in ở đầu sách, cuốn tiểu thuyết lấy cảm hứng từ đợt nắng nóng mùa hè năm 2003 ở Pháp, đạt đỉnh vào ngày 11 tháng 8 và cướp đi gần mười lăm nghìn sinh mạng.
Hai nhân vật nữ chính, Liên và Mai Lan, cùng tuổi, cùng gốc Hà Nội, nhưng khác nhau như hai mặt của một đồng xu: một người từng là hoa hậu, dạn dĩ, khéo léo, kiếm sống bằng thân xác; người kia xấu xí, vụng về, từng làm cán bộ công đoàn và chưa biết mùi yêu đương. Quanh họ là một Paris của dân tha hương Việt Nam, Cu Ba, Tiệp Khắc, Li Băng, và một Hà Nội của những đoàn cán bộ đi "khảo sát" nước ngoài, những bà vợ lo xin cho em chồng đi du học tự túc.
Thuận viết theo lối riêng dễ nhận ra: lời thoại không xuống dòng, không ngoặc kép, cứ "bảo" rồi lại "bảo" nối nhau liền mạch, nhịp nhanh, lạnh và rất hóm. Đọc nó giống như đọc trộm nhật ký của một người xa lạ.
Lời tựa
Mười lăm nghìn người chết trong một mùa hè ở một trong những nước giàu nhất thế giới, phần lớn là người già, cô đơn, không ai để ý. Thuận lấy con số ấy làm điểm tựa cho "Paris 11 Tháng 8", và cả cuốn tiểu thuyết là một cuộc khảo sát về những con người vô hình: người già chết lặng lẽ trong căn hộ, người nhập cư sống lặng lẽ trong phòng áp mái.
Liên, nhân vật chính, đáp lại thế giới bằng sự im lặng gần như tuyệt đối. Thuận không giải thích sự im lặng ấy, bà chỉ để nó lặp lại như một điệp khúc, đối diện với sự ồn ào đầy tự tin của những kẻ có quyền. Khi vợ chồng chủ nhà lục tung phòng cô để "kiểm tra mạng điện", đoạn văn kết thúc thế này: "Chuột chồng lên tiếng lần thứ hai: chúng tôi đã ứng trước ba tháng tiền nhà. Chuột vợ tiếp lời: đúng theo pháp luật. Liên vẫn im lặng." Trong mấy câu ngắn có cả cái hài lạnh lẽo của Thuận lẫn sự bất lực của người không có tiếng nói, kẻ bị soi xét đến từng gói ruốc mà không ai cần nghe mình.
Để ý những mẩu tin thống kê và trích dẫn báo chí chen giữa các chương. Chúng giống những tấm biển lạnh tanh dựng bên lề, nhắc người đọc rằng phía sau mỗi con số có một đời người như Liên hay Mai Lan.
Văn chương Việt hải ngoại hiếm khi nhìn xứ người và xứ mình bằng con mắt tỉnh táo, không bi luỵ đến thế. Cuốn sách có thể khiến ta bật cười rồi thấy ngượng vì đã cười. Chính cảm giác ngượng ấy là món quà khó chịu mà Thuận trao cho người đọc, và có lẽ là lý do cuốn sách đáng được giữ lại.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026