Phố Tàu
Giới thiệu
Phố Tàu là tiểu thuyết của Thuận, nhà văn Việt Nam sống ở Paris. Người kể chuyện là một phụ nữ Hà Nội, từng học ở Leningrad, nay dạy học và nuôi con trai ở Paris. Một buổi tối trên tàu điện ngầm, thằng Vĩnh mười hai tuổi ngả đầu vào vai mẹ ngủ, và chị nhận ra con mình đã cao bằng Thụy năm mười sáu.
Thụy, tức Âu Phương Thụy, là cậu bạn học gốc Hoa sinh ở Yên Khê. Vào những năm quan hệ Việt – Trung đổ vỡ, cả trường gọi Thụy là "thằng Tàu", "tay sai Bắc Kinh"; thầy cô không gọi cậu lên bảng, bạn bè lảng đi khi cậu đi qua. Người con gái yêu Thụy giữa sự cô lập ấy, và mối tình đó theo chị qua bao năm tháng, qua những cuốn tiểu thuyết chị viết mà cố không viết về Thụy.
Lối viết của Thuận rất dễ nhận ra: câu ngắn, lặp đi lặp lại như tiếng tàu chạy, những danh sách món ăn, địa danh, mệnh lệnh hành chính xếp chồng lên nhau. Giọng kể tưởng lạnh, thậm chí hơi giễu, nhưng chính sự lặp lại ấy dồn nén một nỗi nhớ dai dẳng. Cuốn sách đặt cạnh nhau Hà Nội, Paris, quận Mười Ba và Chợ Lớn, và đặt ra câu hỏi về căn cước của những người bị gán nhãn bởi gương mặt mình.
Lời tựa
Hiếm cuốn tiểu thuyết Việt Nam nào để lịch sử chen vào giữa hai người yêu nhau một cách trơ tráo như "Phố Tàu". Ở đây chính sách, công hàm, chiến dịch không đứng làm phông nền; chúng đi thẳng vào bếp, vào lớp học, vào giấc ngủ của nhân vật, và quyết định ai được phép thương ai.
Điều làm cuốn sách khác đi là Thuận không chọn giọng bi lụy. Bà kể bằng một thứ hài hước khô, gần như lạnh, để mọi điều phi lý tự phơi ra. Những khẩu hiệu đổi màu theo thời cuộc, những kỳ vọng của bố mẹ lên xuống theo thời giá, tất cả được ghi lại bằng giọng tỉnh bơ của người đã quá quen. Hãy nghe một câu: "Hai chữ tương lai mới hơn một năm đã phai hết màu Xô Viết." Cả một khúc ngoặt thời đại được tóm trong một nhận xét nhỏ, cười mà không vui.
Đừng nản nếu những trang đầu khiến bạn hụt hơi vì nhịp câu. Hãy đọc chậm, có khi đọc thành tiếng, và để ý xem chi tiết nào cứ trở đi trở lại; đó thường là chỗ người kể đang cố giấu điều chị không muốn gọi tên.
Cuốn sách giữ lại một giai đoạn mà văn chương ít khi nhắc thẳng: những năm một số người Hà Nội bỗng thành kẻ lạ ngay trên con phố mình lớn lên. Nó cũng cho thấy văn xuôi Việt có thể thử nghiệm hình thức đến tận cùng mà không rời xa đời sống. Lối viết thì lạ, nhưng nỗi đau trong đó thì rất quen, và rất thật.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026