Hai Khối Tình
Giới thiệu
Hai Khối Tình là tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, nhà văn tiên phong của tiểu thuyết quốc ngữ Nam Bộ. Truyện mở vào một buổi chạng vạng ở Sài Gòn, gần nhà thờ Chợ Đũi, khi tiếng xe lửa dưới Mỹ Tho, trên Biên Hòa rầm rập kéo về. Trong căn nhà nhỏ ba căn có hai cây vú sữa và đám trầu vàng, bà phán Lan góa chồng đã năm năm ngồi ăn cơm với con gái là cô Cúc, vừa thi đậu bằng Thành chung.
Niềm vui ấy chẳng kéo dài. Một buổi sáng, xe hơi chở người Pháp và người Việt đậu trước ngõ, hỏi tìm cô Lê Thị Thu Cúc. Cô gái đoan chính bỗng bị cuốn vào một vụ án làm xôn xao báo chí Sài Gòn, liên quan đến cái chết của ông Dương, và cả quyển tiểu thuyết "Mảnh gương trinh" do chính cô viết.
Văn Hồ Biểu Chánh vẫn đậm chất Nam Bộ xưa với "nhựt", "thủng thẳng", "hổm nay". Ông đặt câu chuyện tình và chữ trinh của người phụ nữ giữa dư luận, tòa án và báo giới của xã hội thuộc địa, nhìn thẳng vào cách người đời phán xét một cô gái.
Lời tựa
Hồ Biểu Chánh thường được nhớ như người kể chuyện đạo lý của đất Nam Kỳ, nhưng "Hai Khối Tình" cho thấy ông cũng rất nhạy với cái mới. Nhân vật chính của ông là một cô gái tân thời, có học, viết tiểu thuyết, và dám tự bảo vệ phẩm giá mình bằng hành động chứ không bằng nước mắt.
Cô Cúc thú vị chính vì cô không phải nạn nhân thụ động. Sau một lần bị xúc phạm, cô nghĩ về người đàn ông kia bằng một thứ phẫn nộ đầy tự tin: "Thứ đàn ông đó phải trừng trị như vậy cho nó biết tâm chí của gái tân thời, cho nó hết tưởng, hễ nó có nhiều tiền, thì dầu ai nó cũng mua trinh mua tiết được hết thảy." Đọc câu ấy, ta nghe được tiếng nói của một thế hệ phụ nữ đầu thế kỷ hai mươi, những người bắt đầu đòi quyền định đoạt thân mình. Và ta cũng hiểu vì sao xã hội quanh cô, từ người mẹ lo lắng đến dư luận báo chí, lại khó lòng chấp nhận sự cứng cỏi ấy.
Người đọc quen văn hiện đại có thể cần chút thời gian để quen với lối câu dài, chữ "nhựt", chữ "đặng" của Hồ Biểu Chánh. Quen rồi, những chữ ấy sẽ tự nhiên thành giọng nói của một Sài Gòn xưa.
Đến hôm nay, câu hỏi tác giả đặt ra vẫn còn nguyên: người ta phán xét một người phụ nữ bằng sự thật, hay bằng điều người ta muốn tin? Câu hỏi ấy làm cho cuốn tiểu thuyết cũ này đọc lại vẫn thấy gần.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026