Hai Vợ
Giới thiệu
Hai Vợ là một tiểu thuyết lịch sử, xã hội của Hồ Biểu Chánh, đặt bối cảnh ở Gò Công vào thời Pháp bắt đầu đánh chiếm Nam Kỳ. Trang đầu là một đoạn khảo tả trìu mến về đất Gò Công: những giồng cát Giồng Tháp, Giồng Tre, Giồng Nâu, Sơn Qui nổi giữa đồng lúa, và chuyện cụ Phạm Đăng Xương từ Hương Trà vào khai khẩn giồng Sơn Qui, dòng họ về sau là ngoại thích của vua Tự Đức.
Trên nền đó là những gia đình nông dân, hương chức trong vùng: ông Bá hộ, ông Thuận ở xóm Tre, Hai Kỳ, cô Quyên. Họ bàn tính phục kích quân giặc ở Truông Cóc, chờ tin nghĩa binh của ông Quản Định đánh lấy lại Gò Công. Xen giữa việc nước là việc nhà: chàng rể Hào dắt về một người vợ khác là cô Chức, khiến hai bên sui gia khó xử.
Ngòi bút Hồ Biểu Chánh ở đây có phần trang trọng hơn thường lệ, vừa ghi chép phong thổ, vừa kể chuyện tình nghĩa vợ chồng theo lẽ đạo đức xưa.
Lời tựa
Ở "Hai Vợ", Hồ Biểu Chánh lùi về thời Pháp mới đánh chiếm Nam Kỳ, nhưng ông không viết về những trận đánh lớn. Ông viết về những gì cuộc chiến để lại trong một xóm giồng ở Gò Công: một người trai đi lính, mấy năm biệt tăm, rồi trở về với một người vợ thứ hai và một đứa con mà người vợ hứa hôn ở nhà chưa hề biết.
Cái hay của truyện là tác giả không để ai đúng hoàn toàn. Người cha cô Quyên giận vì thương con mình bị thiệt. Ông Bá hộ lại đứng về phía lẽ phải mà nhìn rộng hơn, thấy cả phận người đàn bà xa lạ đã cứu chàng rể. Có một câu ông nói thẳng vào mặt người sui mà đọc lên thấy cả triết lý sống của Hồ Biểu Chánh: "Anh thương như vậy thì thương cũng như ghét, ai màng anh thương." Thương có điều kiện, theo ông, chưa phải là thương.
Những trang mở sách tả đất Gò Công kỹ như một bài khảo cứu. Đừng vội bỏ qua; chính phong thổ ấy là cái nền để chuyện tình nghĩa trong nhà và chuyện nghĩa binh ngoài đồng hòa vào nhau.
Đọc lại hôm nay, cuốn sách giữ một thứ đạo lý Nam Bộ đã ít thấy: lấy lòng rộng lượng mà giải những chuyện khó xử nhất, kể cả chuyện hai người đàn bà cùng thương một người. Nó không mới, nhưng là thứ đạo lý đã nuôi một vùng đất đi qua binh lửa.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026