Hạnh Phúc Lối Nào
Giới thiệu
Hạnh Phúc Lối Nào là tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, nhà văn tiên phong của tiểu thuyết Nam Bộ. Sách mở bằng lời đề tặng vong linh người bạn Phạm Hoằng Thừa, rồi tác giả mời thẳng người đọc rời Sài Gòn, đi xuống vùng Cần Giuộc cách vài chục cây số, sống với nông gia một thời gian để thấu hiểu "thế thái nhân tình".
Đầu tháng mười một, gió chướng thổi lai rai, cam quýt đơm trái, ngoài đồng mấy chú câu cá lóc đứng cả buổi trên bờ ruộng. Giữa khung cảnh ấy là chuyện một gia đình họ Nguyễn có của: bà Xã, đứa cháu nội Càn sinh ra từ mối tình giữa anh Đường và cô Hưởng mà bị bỏ rơi, ông Đốc tìm cách đem đứa con lạc về nhà, và những người con dâu bắt đầu tính chuyện tranh gia tài.
Văn Hồ Biểu Chánh vẫn đậm giọng Nam Bộ xưa, câu dài, chữ chơn chất, đạo lý nhân hậu, và đặc biệt giỏi tả tâm lý con người trước đồng tiền và danh dự gia đình.
Lời tựa
Hồ Biểu Chánh viết nhiều về đồng tiền và danh dự, nhưng "Hạnh Phúc Lối Nào" là một trong những lần ông hỏi thẳng câu hỏi nằm ngay ở nhan đề. Một gia đình có của, có ruộng, có người thừa kế, mà hạnh phúc vẫn lạc đâu mất. Ông không đi tìm câu trả lời trong lý thuyết, mà trong những quyết định rất cụ thể của từng người: cưới vợ cho con, nhận lại đứa cháu, chia gia tài.
Đặc sắc của sách là cách nhà văn để một nhân vật đứng ngoài nói lên cái nhìn chung về tấn bi kịch. Khi nghe kể lại câu chuyện của dòng họ, một vị ni cô nhận xét: "bần đạo cảm thấy việc nhà của bà cụ là một thiên gia đình sử có thể vui tươi, mà lại biến thành bi thảm, điều đó thiệt đáng tiếc, mà cũng đáng thương." Lời nói ấy gói lại tinh thần cả cuốn sách. Nỗi bất hạnh ở đây không do số phận hay kẻ ác, mà do những người lớn tưởng mình lo cho con cháu, nhưng lại quyết thay chúng chuyện hệ trọng nhất đời.
Đọc Hồ Biểu Chánh cần một chút kiên nhẫn với lối văn xưa: chữ "đặng", chữ "thiệt", những câu dài nhiều mệnh đề. Nhưng chính giọng văn ấy là một phần của sự thú vị, nó giữ được cách người Nam Bộ đầu thế kỷ trước nghĩ và nói.
Sau gần trăm năm, câu hỏi của nhà văn vẫn còn mới. Hạnh phúc không nằm ở việc giữ được gia tài hay nối được dòng dõi, mà ở chỗ có biết lắng nghe con người cụ thể trước mặt mình hay không. Người đọc hôm nay, ở thành thị hay nông thôn, đều có thể thấy mình trong những người cha mẹ ấy.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026