Mẹ Ghẻ, Con Ghẻ
Giới thiệu
Mẹ Ghẻ, Con Ghẻ là tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, cây bút đã dựng nên cả một thế giới Nam Kỳ lục tỉnh bằng thứ tiếng nói ruộng đồng mộc mạc. Truyện mở ra trên con lộ Càng Long đi Trà Vinh, vào một chiều tháng sáu mưa lâm râm, khi nông phu ngoài đồng vừa cấy vừa hò cho quên lạnh.
Từ chiếc xe đò sơn đỏ bước xuống là Quí, mười sáu tuổi, con ông Bồi-bái Tồn làng Mỹ Huê, vừa thi đậu bằng Sơ học, mừng đến mức chạy ào vô quán dì Ba Thới để đụt mưa và khoe với cô Hường. Niềm vui đầu đời ấy không kéo dài được bao lâu: trong nhà Quí có người chị tên Mỹ, có người cha, và rồi có cả một người mẹ kế cùng những đứa em khác mẹ. Từ đó những hơn thiệt, ganh ghét, toan tính trong một gia đình nông thôn khá giả dần lộ ra.
Hồ Biểu Chánh không viết để mắng người mẹ ghẻ cho hả giận. Ông theo sát từng nhân vật, để Quí vác cuốc ra khẩn lại mảnh vườn hương hỏa, để thằng Sen lười biếng nhổ bắp "cù lơ cù dựt", để người thiếu nữ ở quán bên đường cắn răng tin vào lời hẹn của người mình thương. Lối kể chậm, nhiều lời thoại Nam Bộ xưa, đọc lên nghe như lời người lớn tuổi kể chuyện trong xóm.
Lời tựa
Trong tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, cái ác ít khi lớn tiếng. Nó nằm trong một chén cơm ăn vội, một câu nói mát, một món tiền không ai chịu giải thích. "Mẹ Ghẻ, Con Ghẻ" mượn cái đề tài tưởng đã mòn nhất của truyện gia đình, rồi lặng lẽ chỉ ra rằng người gây đau nhiều khi lại là người cha biết rõ mọi chuyện mà chọn im lặng cho êm nhà.
Ông Bồi thương con, ông thấy hết, có điều ông sợ rắc rối hơn sợ bất công. Hồ Biểu Chánh gói trọn cái hiền lành nhu nhược ấy trong một câu văn dài, chậm, rất Nam Bộ: "Ông Bồi nghe ba tiếng “con của ông”, thì ông chau mày, trong lòng phiền lắm, nhưng nếu nói ra thì có chuyện sẽ rắc rối, mà không có chỗ hay, bởi vậy ông liếc mắc ngó con Mỹ, rồi ăn riết cho mau hết chén cơm, đặng đứng dậy mà đi cho khuây lãng." Ba chữ "con của ông" chia đôi một mái nhà. Mọi éo le về sau, từ chuyện gả chồng cho Mỹ đến chuyện Quí lập thân, đều mọc lên từ bữa cơm này.
Nhịp truyện chậm, lời thoại dài; xin cứ để nó chậm. Cái hay của ông nằm ở những đoạn tưởng thừa: may một cái áo, bàn chuyện đi coi đền đài ở Trà Vinh, ai bao tiền xe cho ai. Chính trong mấy việc vặt ấy, nhân vật lộ ra lòng dạ thật của mình.
Những gia đình chắp nối vẫn còn đó, và câu hỏi ai giữ phần cho ai chưa hề cũ. Thứ cuốn sách giữ bền hơn cả tiếng nói Nam Kỳ thuở trước là một lẽ công bằng giản dị: đứa con nào cũng cần có một người dám đứng ra nói thay cho nó.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026