Một Chữ Tình
Giới thiệu
Một Chữ Tình là tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, mở đầu giữa sân trường Chasseloup Laubat ở Sài Gòn vào một chiều chủ nhựt mưa giông, lá me đổ đầy sân. Phạm Quảng Giao ôm cuốn "Pháp văn bị thể" ngồi một góc vắng, chưa đọc được mấy hàng thì Lê Bác Ái lén tới giựt sách, kéo bạn vào câu chuyện thi cử, thứ hạng, và "cái mạng" mà Quảng Giao tin là đã định sẵn cho mình.
Từ tình bạn học trò ấy, truyện theo hai người vào đời. Quảng Giao đi dạy học, cưới Xuân Hoa theo sự sắp đặt của hai bên gia đình; vợ chồng sống "như bát nước đầy không xao không dợn", chồng đọc sách, vợ may vá. Nhưng chính vì yên ả quá mà có điều gì đó thiếu vắng, và sự trở lại của Bác Ái đã khiến Quảng Giao phải nhìn thẳng vào cuộc hôn nhân của mình.
Đây là một tiểu thuyết tâm lý sớm của văn xuôi quốc ngữ Nam Bộ, viết bằng lối văn có chỗ còn biền ngẫu, có chỗ rất đời thường. Điều Hồ Biểu Chánh đặt ra, rằng nghĩa vợ chồng với tình vợ chồng có phải là một, đến nay vẫn chưa cũ.
Lời tựa
Ít ai ngờ một tiểu thuyết Nam Bộ thuở đầu lại dám đi sâu vào ngóc ngách của sự ngờ vực đến vậy. "Một Chữ Tình" không có kẻ phản bội, cũng không có cảnh ngoại tình; cái làm đổ vỡ là những gì diễn ra trong đầu người ta lúc nằm một mình ban đêm. Hồ Biểu Chánh viết về chữ tình như một thứ lửa âm ỉ, không ai cố ý nhóm mà cũng không ai dập được.
Ông kiên nhẫn theo dõi từng bước mà một ý nghĩ thoáng qua lớn lên thành nỗi ám ảnh. Chỉ một dĩa mận, một cái đứng ngó theo nơi cửa, Bác Ái đã tự dựng cho mình cả một câu chuyện. Đêm hôm ấy được tả bằng mấy vế câu đơn sơ mà chính xác: "Đêm ấy Bác Ái nằm thấy Xuân Hoa đứng trước mặt, nghe Xuân Hoa nói bên tai hoài, đọc sách mà không hiểu nghĩa, nhắm mắt mà không ngủ được." Đó là chân dung một người trí thức tân học, đọc sách Pháp, bàn chuyện thi cử, nhưng trước lòng mình thì bất lực như bất kỳ ai.
Truyện có ba người, và mỗi người đều đáng được đọc bằng con mắt riêng. Nên để ý đến Xuân Hoa: nàng nói ít, xuất hiện ít, nhưng mọi suy đoán của hai người đàn ông đều xoay quanh nàng, trong khi chính nàng phải trả giá nặng nhất cho những suy đoán ấy.
Câu hỏi về hôn nhân sắp đặt nay đã thôi nóng, nhưng câu hỏi về sự ngờ vực thì chưa bao giờ hết thời. Cuốn sách nhắc rằng một gia đình có thể bình yên nhiều năm mà vẫn mong manh, và rằng điều không nói ra đôi khi nặng hơn mọi lời trách móc.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026