"Chuyện các bà trong cung triều Nguyễn" là một tập biên khảo của nhà nghiên cứu Huế Nguyễn Đắc Xuân — người đã dành phần lớn đời mình để sưu tầm, khảo cứu những góc khuất của lịch sử triều Nguyễn và đất Thần Kinh. Bằng vốn tư liệu dày dặn cùng lối kể chuyện gần gũi, tác giả đưa người đọc bước qua những cánh cửa thâm cung để gặp lại chân dung của các bà hoàng, bà chúa, cung tần từng sống trong chốn cấm thành.

Đằng sau vẻ lộng lẫy vàng son của hoàng thành Huế là biết bao số phận đàn bà ít được sử sách chính thống nhắc tới: những hoàng thái hậu quyền uy, những bà phi tài sắc, những cung nữ lặng lẽ cả đời sau bức tường cung cấm. Tác giả không chỉ thuật lại chuyện cung đình như những giai thoại, mà còn cố gắng phục dựng đời sống, tâm tư và cả những bi kịch riêng của họ giữa vòng lễ nghi nghiêm ngặt của vương triều.

Với cách viết vừa mang chất khảo cứu nghiêm túc, vừa mềm mại như những trang bút ký, cuốn sách mở ra một lối tiếp cận lịch sử nhân văn và đầy nữ tính. Đây là tư liệu quý cho những ai yêu mến văn hóa Huế, đồng thời cũng là những trang đọc cuốn hút cho bất kỳ độc giả nào tò mò về đời sống chốn hậu cung của triều đại phong kiến cuối cùng ở Việt Nam.

Lịch sử một triều đại không chỉ được viết nên bởi những vị vua và các cuộc chinh chiến, mà còn lặng thầm khắc ghi trong bóng dáng những người phụ nữ nơi hậu cung. "Chuyện Các Bà Trong Cung Triều Nguyễn" đưa người đọc trở về buổi đầu khai mở cơ nghiệp của họ Nguyễn nơi phương Nam.

Rời miền Bắc, Nguyễn Hoàng giong buồm tiến thẳng vào Nam. Cập bến cảng Yên Việt (Cửa Việt), bản bộ tướng quân lên bờ dựng doanh trại trên cồn cát thuộc xã Ái Tử, huyện Vũ Xương (Triệu Phong). Quân trinh sát của Nguyễn tỏa đi khắp vùng Thuận Hóa nghiên cứu địa hình, địa vật. Khi kết quả được trình lên, Nguyễn Hoàng rất thích thú với địa thế xã Phú Xuân thuộc huyện Hương Trà, nơi "núi sông vàng tụ, cảnh đẹp dân giàu".

Được địa lợi trong tay, Đoan Quốc Công liền bàn đến việc "thi hành đức chính để vỗ về dân chúng" nhằm xây dựng cơ nghiệp lâu dài. Lúc bấy giờ, tướng nhà Mạc là Quận Lập đang đóng dinh cơ tại Khang Lộc (Lệ Ninh), nghe tin Đoan Quốc Công thừa lệnh Trịnh Kiểm vào trấn đất Thuận Hóa thì lấy làm tức giận, mầm mống của bao biến động cung đình cũng từ đó mà nảy sinh.

Xin mời bạn đọc lật giở từng trang sách, để lắng nghe câu chuyện về những người đàn bà và cả một thời khai quốc của xứ Đàng Trong.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.