Những Quả Trứng Định Mệnh
Giới thiệu
Những Quả Trứng Định Mệnh (nguyên tác Rokovye yaytsa) là truyện vừa trào phúng của Mikhail Bulgakov, viết năm 1924, giữa những năm đầu của nước Nga Xô viết.
Tối 16 tháng 4 năm 1928, giáo sư động vật học Vladimir Ipatievich Persicov, năm mươi tám tuổi, trán hói, giọng the thé, có thói quen biến ngón tay trỏ thành cái móc câu mỗi khi nói điều gì chắc chắn, bước vào phòng thí nghiệm ở phố Gersen. Ông không đọc báo, không xem phim, vợ bỏ đi từ năm 1913, cả đời chỉ biết đến ếch nhái và phôi thai. Vậy mà chính buổi tối ấy, dưới kính hiển vi, ông phát hiện ra một tia sáng đỏ lạ lùng có thể khiến sinh vật lớn nhanh khác thường.
Phát hiện vừa ra khỏi phòng thí nghiệm thì báo chí, quan chức và những kẻ hăng hái thực hiện kế hoạch đã vồ lấy, đúng lúc một trận dịch quét sạch gà qué khắp Liên bang. Chuyện khoa học viễn tưởng dần biến thành một tấn hài kịch đen về sự nóng vội, quan liêu và thói tin mù quáng vào những phát minh chưa ai hiểu hết. Văn Bulgakov sắc, nhanh, đầy chi tiết châm biếm, nhiều đoạn buồn cười mà rợn người.
Lời tựa
Bulgakov viết "Những Quả Trứng Định Mệnh" như một truyện khoa học viễn tưởng, nhưng tia sáng đỏ chỉ là cái cớ. Điều ông thật sự soi vào là khoảnh khắc một phát minh chưa ai hiểu rõ bị giật khỏi tay người làm ra nó, để phục vụ những kẻ tin rằng nhiệt tình có thể thay cho hiểu biết.
Persicov là một nhà bác học khó ưa, gàn dở, nhưng ông có một đức tính mà xung quanh ông không ai có: sự thận trọng. Chính vì thế mà mỗi lần thế giới bên ngoài xông vào phòng thí nghiệm, phóng viên, quan chức, máy quay, ông phản ứng như một con thú bị dồn. Hình ảnh ông trên màn ảnh công cộng, bị biến thành một thứ trò xem, kết lại bằng một câu cáu kỉnh rất người: "- Quân này đúng là quỷ sứ chứ không phải người, - nhà Động vật học rít qua kẽ răng và đi ngang qua." Tiếng cười ở đây chua, vì ta hiểu ông đúng, mà sự đúng của ông chẳng ngăn được điều gì.
Hãy để ý cách Bulgakov tả những người hăng hái nhất trong truyện. Họ không độc ác; họ chỉ tự tin, sốt sắng và hoàn toàn không biết mình đang cầm thứ gì trong tay. Cái nguy hiểm của họ nằm ở chỗ đó.
Gần một thế kỷ đã qua, câu chuyện vẫn không cũ đi. Ở thời nào cũng có những kế hoạch được đẩy đi nhanh hơn sự hiểu biết của người làm, và truyện vừa ngắn này nhắc lại, bằng giọng trào phúng sắc lạnh, rằng cái giá của sự nóng vội thường do người khác trả.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026