Trái Tim Chó
Giới thiệu
Trái Tim Chó (Sobach'e serdtse) là truyện vừa trào phúng nổi tiếng của Mikhail Bulgakov, viết năm 1925 nhưng mãi đến cuối thập niên 1980 mới được in chính thức ở quê hương ông. Tác phẩm cùng với Nghệ nhân và Margarita làm nên tên tuổi một trong những nhà văn Nga lớn nhất thế kỷ hai mươi.
Truyện mở đầu bằng tiếng tru của một con chó hoang dưới vòm cổng giữa bão tuyết Mát-xcơ-va, bị lão đầu bếp nhà ăn bình dân hất nước sôi bỏng một bên sườn. Nó được giáo sư Philip Philippovich, một nhà phẫu thuật danh tiếng, nhặt về, đặt tên là Sarik, cho ăn no rồi đưa lên bàn mổ cùng bác sĩ trợ lý Bormental để làm một thí nghiệm ghép tuyến yên và tinh hoàn của người. Kết quả là sự ra đời của "công dân" Sarikov, kẻ mang dáng người nhưng giữ lại những gì tệ nhất của cả chó lẫn người.
Bulgakov kể những chương đầu bằng chính giọng con chó, cay độc và hài hước, rồi chuyển sang những trang ghi chép y khoa và những bữa tối đầy đối đáp. Đằng sau tiếng cười là một lời chế giễu sắc lạnh nhắm vào cơn cuồng vọng muốn nặn lại con người theo ý muốn.
Lời tựa
Bulgakov viết "Trái Tim Chó" như một trò đùa khoa học, nhưng mũi nhọn của nó chĩa vào một niềm tin lớn hơn nhiều: rằng con người có thể được làm lại từ đầu bằng mệnh lệnh, bằng phẫu thuật hay bằng khẩu hiệu. Cái tài của ông là không để ai đứng ngoài cuộc chế giễu, kể cả vị giáo sư tài ba tưởng mình là người sáng suốt nhất.
Trước khi thí nghiệm bắt đầu, Philip Philippovich đã có một tràng độc thoại nổi tiếng về tình trạng hỗn loạn của khu nhà mình. Ông phản đối cái từ "đổ nát kinh tế" mà người trợ lý vừa dùng, và hỏi vặn: "Một bà già chống gậy? Một mụ phù thuỷ đi đập phá tất cả các cửa kính, tắt hết đèn?" Câu hỏi gợi lên hình ảnh một con ma mà ai cũng đổ lỗi nhưng chẳng ai thấy. Theo ông, sự đổ nát không đến từ bên ngoài, mà từ thói quen, từ cách người ta sống và nghĩ. Điều trớ trêu là chính ông, ít trang sau, cũng sẽ tin rằng có thể nặn ra một con người mới bằng dao mổ.
Nên đọc cuốn sách với hai con mắt: một con mắt cười với những màn đối đáp, một con mắt dõi theo sự thay đổi trong thái độ của giáo sư và người trợ lý. Câu chuyện thật sự nằm ở đó, nhiều hơn là ở con chó.
Gần một trăm năm sau, tác phẩm vẫn đọc được như một ngụ ngôn về sự ngạo mạn của những ai muốn cải tạo con người theo khuôn mẫu của mình. Tiếng cười của Bulgakov sắc, nhưng điều ông để lại là một lời cảnh tỉnh rất nghiêm.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026