Tủ Sách Việt Văn

Ở Theo Thời

Ở Theo Thời cover

Thể loại: Tiểu Thuyết

Tác giả:

Nhà xuất bản: Tú Sách Việt Văn

Năm xuất bản:

Số lần đọc: 372

Đánh giá: 4.3/5 (67 đánh giá)

Giới thiệu

Ở Theo Thời là tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, cây bút tiêu biểu của văn xuôi quốc ngữ Nam Kỳ đầu thế kỷ hai mươi. Bốn giờ chiều ở Tiểu Cần, dưới mấy cây còng lớn quanh nhà việc, chú bán mì gõ sanh lắc cắc, chị bán chè rao ngọt xớt, đám con nít la om "Xe Trà Vinh qua". Từ chiếc xe đò bước xuống một chàng trai mặc âu phục bố xám, đội nón trắng, ngó dáo dác hỏi đường tới nhà ông Đốc học. Dân trong sân đoán ngay: chắc thầy giáo mới đổi lại đây.

Câu chuyện của người thầy giáo trẻ ấy lần lượt đi qua những bậc hương chức làng, những đám giỗ mời người có tiền mà quên kẻ sa cơ, những món nợ bảo lãnh làm khánh kiệt một ông Hương bộ cựu. Đến khi lên Sài Gòn, xung quanh là những người như Hà Tấn Tài, cho vay ăn lời, chở nhau lên Thủ Đức ăn nem hứng mát, thì câu hỏi trong tựa sách trở nên rõ: sống giữa thói đời, người ta nên giữ mình hay nên chạy theo thời?

Chúng tôi vẫn quý ở Hồ Biểu Chánh lối kể mộc mạc đậm giọng Nam Bộ, những chữ "chơn", "nhơn tình", "đặng" và con mắt đạo đức tỉnh táo của ông trước xã hội.

Lời tựa

Kẻ bày mưu trong "Ở Theo Thời" không hề nói năng vụng về. Hắn lý lẽ trơn tru đến mức người nghe phải chột dạ, và đó là cách Hồ Biểu Chánh cho thấy cái ác trong xã hội Nam Kỳ thường khoác dáng vẻ của lẽ thường, của sự giúp đỡ, thậm chí của lòng tốt.

Đọc những đoạn đối thoại về tiền bạc, ruộng đất, kiện tụng, ta thấy cả một triết lý sống được phát biểu không chút ngượng ngùng. Một nhân vật trấn an người kia rằng giành giật của nhau chẳng có gì đáng hổ thẹn, bởi thiên hạ còn làm ác hơn nhiều: "Ai giựt giỏi, được làm giàu lớn, họ còn ngợi khen kính phục nữa chớ." Câu nói ấy chính là cái "thời" mà tựa sách nhắc tới, cái thời kẻ thành công được tha thứ mọi điều, còn người ngay thẳng như thầy nhứt Phát phải tự hỏi mình có nên uốn theo hay không.

Người quen văn hiện đại có thể thấy nhịp kể của Hồ Biểu Chánh chậm, nhiều lời giảng giải. Nên đọc nó như nghe một người lớn tuổi kể chuyện làng: tình tiết đến từ từ, nhưng bước nào cũng có cân nhắc, và nhân vật nào cũng được cho đủ thời gian để lộ mặt.

Đến nay, những mánh khóe cho vay, bảo lãnh, sang đoạt tài sản trong truyện vẫn quen thuộc đến lạ. Giá trị của cuốn sách không nằm ở bài học đạo đức nói thẳng ra, mà ở chỗ nó cho thấy giữ mình giữa thói đời là chuyện khó, cần đến sự tỉnh táo chứ lòng tốt thôi chưa đủ.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026

Mục lục

  1. Chương 1
  2. Chương 2
  3. Chương 3
  4. Chương 4
  5. Chương 5
  6. Chương 6
  7. Chương 7
  8. Chương 8
  9. Chương 9
  10. Chương 10
  11. Chương Kết