Tuyết Bỏng
Giới thiệu
Tuyết Bỏng (Goryachiy sneg) là tiểu thuyết chiến tranh nổi tiếng của Yuri Bondarev, nhà văn Xô viết từng là sĩ quan pháo binh ở Xta-lin-grát. Bản tiếng Việt do Nguyễn Hải Hà dịch, mở đầu bằng lời đề tặng "Tưởng nhớ những người đi chiến đấu không trở về".
Cuối năm 1942, một sư đoàn được khẩn cấp đưa bằng tàu hỏa giữa bão tuyết về phía Xta-lin-grát chứ không phải mặt trận phía Tây như ai cũng tưởng. Trên toa tàu rung lắc ầm ầm, trung úy trẻ Cu-dơ-nét-xốp không ngủ được, nhớ lại những ngày hè bụi bặm ở trường sĩ quan và biết rằng còn lâu lắm mới được gặp mẹ. Đơn vị pháo của anh sẽ phải chặn đứng những đoàn xe tăng Đức đang tìm cách giải vây cho đạo quân bị bao vây trong thành phố.
Quanh Cu-dơ-nét-xốp là cả một khẩu đội với những gương mặt khó quên: viên chỉ huy Đrô-dơ-đốp-xki cứng nhắc, trung sĩ U-kha-nốp từng trải, Ru-bin chân ngắn cũn cỡn, cô y tá Dôi-a với chiếc áo choàng trắng giữa trận địa. Bondarev viết trận đánh dày đặc, sát từng nhịp thở, và luôn để dành chỗ cho những gì diễn ra trong đầu những người lính trẻ khi cái chết đã ở rất gần.
Lời tựa
Yuri Bondarev từng đứng sau khẩu pháo ở Xta-lin-grát, và "Tuyết Bỏng" mang dấu vết của người đã đi qua trận đánh ấy: không có cái nhìn từ trên cao, không có những tấm bản đồ sạch sẽ. Điều làm cuốn tiểu thuyết khác nhiều sách chiến tranh cùng thời là nó đặt cạnh nhau hai tầm nhìn, của một trung úy trẻ dưới chiến hào và của một vị tướng trong hầm chỉ huy, rồi cho thấy cả hai đều chỉ là những con người mệt mỏi trước một sức nặng quá lớn.
Vị tư lệnh Bét-xô-nốp là một nhân vật đáng đọc chậm. Ông phải quyết định số phận cả một tập đoàn quân, vậy mà có lúc ý nghĩ của ông bị kéo về một cơn đau ở chân, về một cử chỉ vô nghĩa của viên trung tá ngồi trước mặt. Ông thấy cảnh ấy "gượng gạo, vô ích như chuyến trinh sát không thành công, như cơn đau tê tái, rát bỏng trong cẳng chân ông". Phép so sánh lạ lùng đặt một thất bại quân sự ngang hàng với nỗi đau thể xác, và nhờ thế, người chỉ huy hiện ra không như tượng đài, mà như một người đàn ông có tuổi đang gồng mình giữ bình tĩnh.
Người đọc nên để ý sự chuyển cảnh giữa hai tầng ấy. Mỗi lần câu chuyện rời khẩu đội để lên hầm chỉ huy, quy mô trận đánh lớn thêm, nhưng sự cô đơn của con người thì không hề giảm.
Bản dịch của Nguyễn Hải Hà giữ được nhịp văn dồn dập mà vẫn rõ ràng. Hơn nửa thế kỷ sau, cuốn sách còn nguyên giá trị như một lời tưởng niệm: chiến thắng nào cũng được trả bằng những con người cụ thể, có tên, có mẹ đang đợi ở nhà.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026