Chiến Tranh và Hòa Bình của Lev Tolstoy mở đầu bằng phần 1, đưa người đọc bước vào thế giới thượng lưu Nga những năm đầu thế kỷ XIX, khi bóng dáng cuộc chiến với Napoléon đã bắt đầu phủ lên đời sống của cả một dân tộc. Đây là cánh cửa dẫn vào một trong những công trình văn chương vĩ đại nhất mọi thời đại, được xây dựng bằng tầm nhìn bao quát và bút lực phi thường của nhà văn Nga.

Ở phần khởi đầu này, tác phẩm dường như giới thiệu những gia đình quý tộc và các nhân vật sẽ theo suốt hành trình dài của bộ tiểu thuyết, trong không khí của những buổi dạ tiệc, những cuộc trò chuyện chính trị và xã hội. Thuộc thể loại văn học cổ điển, Tolstoy dựng cảnh với sự tỉ mỉ đáng kinh ngạc, để từ những chi tiết đời thường ấy dần hé lộ tính cách, khát vọng và số phận của mỗi con người trước ngưỡng cửa của những biến động lớn lao.

Giá trị của phần mở đầu nằm ở khả năng dẫn dắt, đặt nền móng cho toàn bộ cấu trúc đồ sộ phía sau. Người đọc được làm quen với thế giới nhân vật, cảm nhận nhịp sống của một thời đại, và bắt đầu bị cuốn vào những câu hỏi lớn về tình yêu, danh dự, chiến tranh và ý nghĩa cuộc đời. Chiến Tranh và Hòa Bình ngay từ những trang đầu đã cho thấy vì sao nó xứng đáng với vị trí bất hủ trong kho tàng văn học nhân loại.

Có lẽ hiếm tác phẩm nào ôm trọn được cả một dân tộc trong lòng nó như "Chiến Tranh và Hòa Bình" trước hết là bộ sử thi vĩ đại nhất của Tolstoy, bởi tác phẩm đã làm sống lại cả một thời kỳ mà toàn thể nhân dân và dân tộc cùng gặp nhau trên chiến trường. Nhân dân chính là nhân vật trung tâm của cuốn tiểu thuyết anh hùng ca này; qua đó, Tolstoy muốn làm nổi bật tính chất nhân dân anh hùng đã quyết định vận mệnh lịch sử của cả một dân tộc.

Về nghệ thuật, tác phẩm được dựng nên trên sự thống nhất hai mặt của chủ nghĩa anh hùng nhân dân và truyện kể lịch sử. Cốt truyện xoay quanh hai biến cố lớn của nước Nga đầu thế kỷ 19 là cuộc chiến tranh năm 1805 và năm 1812, đồng thời phản ánh cuộc sống hòa bình của nhân dân cùng giai cấp quý tộc Nga qua các giai đoạn 1805-1812 và 1812-1820. Chủ đề nhân dân gắn bó khăng khít với chủ đề lịch sử, để rồi đề tài chiến tranh quán xuyến toàn bộ tác phẩm cứ đan chéo mãi với đề tài hòa bình. Truyện kể lịch sử và chủ nghĩa anh hùng nhân dân, bởi thế, là hai cơ sở thống nhất tạo thành kết cấu hoàn chỉnh của thiên sử thi.

Một đặc điểm nổi bật khác của tác phẩm là nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật. Số phận từng con người, với những tâm trạng tinh tế nhất, đều gắn bó mật thiết với mỗi bước thăng trầm của lịch sử. Chính ở đây, Tolstoy đã cách tân thể loại anh hùng ca, sáng tạo nên loại anh hùng ca hiện đại trong lịch sử văn học Nga và văn học thế giới. Phần 1 tiếp nối mạch trường thiên ấy, đưa người đọc đi sâu thêm vào dòng chảy của những phận người và những biến động thời đại.

Trân trọng mời bạn đọc lật giở từng trang của thiên sử thi bất hủ này, để cùng sống, cùng yêu và cùng suy ngẫm với nhân dân Nga giữa những năm tháng chiến tranh và hòa bình.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.