Đến phần 15, bộ tiểu thuyết Chiến Tranh và Hòa Bình của Lev Tolstoy đã đi qua một chặng đường dài, và chương này tiếp tục dẫn dắt người đọc tới những trang gần cuối của thiên sử thi vĩ đại về nước Nga và con người trong cơn biến động lịch sử. Đây là một phần thuộc tác phẩm được nhân loại tôn vinh như một trong những đỉnh cao không thể vượt qua của nghệ thuật tiểu thuyết.

Nằm trong dòng văn học cổ điển, tác phẩm của Tolstoy có tầm bao quát hiếm thấy, ôm trọn cả những sự kiện lịch sử trọng đại lẫn những rung động thầm kín trong tâm hồn con người. Ở phần muộn này của câu chuyện, mạch truyện có lẽ dẫn tới những kết cục và những chiêm nghiệm sâu sắc, khi các nhân vật đi qua thử thách khắc nghiệt của chiến tranh để tìm về những giá trị bền vững của cuộc sống, tình yêu và sự bình an nội tâm.

Giá trị vượt thời gian của tác phẩm đến từ những suy tư lớn lao về lịch sử, tự do và ý nghĩa của kiếp người mà Tolstoy không ngừng theo đuổi. Càng về những phần sau, người đọc càng cảm nhận rõ tầm vóc tư tưởng và chiều sâu nhân bản của nhà văn. Phần 15 vì thế là một mắt xích quan trọng, dẫn dắt bạn đọc tiến gần đến sự viên mãn của một hành trình nghệ thuật và tinh thần đầy ắp ý nghĩa.

Không dễ tìm được một trường thiên tiểu thuyết nào bề thế và thấm đẫm nhân tình như "Chiến Tranh và Hòa Bình" trước hết là bộ sử thi vĩ đại nhất của Tolstoy, bởi tác phẩm đã làm sống lại cả một thời kỳ mà toàn thể nhân dân và dân tộc cùng gặp nhau trên chiến trường. Nhân dân chính là nhân vật trung tâm của cuốn tiểu thuyết anh hùng ca này; qua đó, Tolstoy muốn làm nổi bật tính chất nhân dân anh hùng đã quyết định vận mệnh lịch sử của cả một dân tộc.

Về nghệ thuật, tác phẩm được dựng nên trên sự thống nhất hai mặt của chủ nghĩa anh hùng nhân dân và truyện kể lịch sử. Cốt truyện xoay quanh hai biến cố lớn của nước Nga đầu thế kỷ 19 là cuộc chiến tranh năm 1805 và năm 1812, đồng thời phản ánh cuộc sống hòa bình của nhân dân cùng giai cấp quý tộc Nga qua các giai đoạn 1805-1812 và 1812-1820. Chủ đề nhân dân gắn bó khăng khít với chủ đề lịch sử, để rồi đề tài chiến tranh quán xuyến toàn bộ tác phẩm cứ đan chéo mãi với đề tài hòa bình. Truyện kể lịch sử và chủ nghĩa anh hùng nhân dân, bởi thế, là hai cơ sở thống nhất tạo thành kết cấu hoàn chỉnh của thiên sử thi.

Một đặc điểm nổi bật khác của tác phẩm là nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật. Số phận từng con người, với những tâm trạng tinh tế nhất, đều gắn bó mật thiết với mỗi bước thăng trầm của lịch sử. Chính ở đây, Tolstoy đã cách tân thể loại anh hùng ca, sáng tạo nên loại anh hùng ca hiện đại trong lịch sử văn học Nga và văn học thế giới. Phần 15 tiếp nối mạch trường thiên ấy, đưa người đọc đi sâu thêm vào dòng chảy của những phận người và những biến động thời đại.

Trân trọng mời bạn đọc lật giở từng trang của thiên sử thi bất hủ này, để cùng sống, cùng yêu và cùng suy ngẫm với nhân dân Nga giữa những năm tháng chiến tranh và hòa bình.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.