Tủ Sách Việt Văn

Thiền Định Phật Giáo Và Khoa Học Hiện Đại

Thiền Định Phật Giáo Và Khoa Học Hiện Đại cover

Thể loại: Tôn Giáo

Tác giả:

Người dịch: Trần Như Mai

Nhà xuất bản: Tú Sách Việt Văn

Năm xuất bản:

Giới thiệu

"Thiền Định Phật Giáo Và Khoa Học Hiện Đại" là bản dịch của Trần Như Mai từ bài viết Science at the Crossroads của Đức Dalai Lama (Tenzin Gyatso). Theo ghi chú đầu sách, bài dựa trên buổi nói chuyện của ngài tại phiên họp thường niên của Hội Khoa Học Thần Kinh ở Washington D.C. ngày 12-11-2005.

Ngài bắt đầu từ tiến bộ của thần kinh học và di truyền học, rồi kể về mối quan tâm khoa học của mình từ thuở còn là cậu bé ở Tây Tạng, nhắc đến những người thầy về cơ học lượng tử và sinh học. Phần chính trình bày hai hình thái thiền mà truyền thống Phật giáo phân biệt, thiền chỉ và thiền quán, và đề nghị các nhà nghiên cứu cần biết rõ hình thái thiền nào đang được khảo sát. Đoạn cuối bàn đến trách nhiệm đạo đức của khoa học khi con người đã có khả năng can thiệp vào mã di truyền.

Bài ngắn, giọng điềm đạm, có tính đối thoại hơn là giảng giải, thích hợp cho người quan tâm đến mối quan hệ giữa thực hành tâm linh và nghiên cứu về não bộ.

Lời tựa

Bài nói chuyện này đáng đọc vì vị trí của người nói: một bậc lãnh đạo tinh thần đứng trước hội nghị khoa học thần kinh, không để biện hộ cho niềm tin, mà để đề nghị một sự hợp tác có điều kiện. Điều kiện ấy là cả hai bên phải rõ mình đang làm gì, và khoa học không được tách khỏi câu hỏi đạo đức.

Luận điểm sắc nhất của "Thiền Định Phật Giáo Và Khoa Học Hiện Đại" nằm ở phần sau, khi Đức Dalai Lama chỉ ra rằng sự trung lập giá trị của khoa học có giới hạn. Ngài dùng chính ví dụ vũ khí nguyên tử để nói điều đó: "Chính sự đánh giá về đạo đức sẽ quyết định cái gì là tích cực và cái gì là tiêu cực." Câu ấy đặt thiền định vào một vai trò khác với một kỹ thuật thư giãn: theo ngài, đó là phương tiện rèn luyện lòng từ bi, nền tảng cho cách con người sử dụng tri thức.

Đọc bài này, nên chú ý sự cẩn trọng trong từng phân biệt: giữa khía cạnh thực nghiệm và khía cạnh siêu hình của Phật giáo, giữa các loại thiền khác nhau. Chính sự cẩn trọng ấy làm nên tính thuyết phục của cuộc đối thoại.

Gần hai mươi năm sau, khi nghiên cứu về chánh niệm đã thành một lĩnh vực rộng, bài viết vẫn giữ nguyên tính thời sự ở câu hỏi ngài đặt ra: tri thức về bộ não sẽ phục vụ điều gì.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026

Mục lục

  1. Thiền Định Phật Giáo Và Khoa Học Hiện Đại