Nho Lâm Ngoại Sử
Giới thiệu
Nho Lâm Ngoại Sử (Chuyện làng nho) là tiểu thuyết của Ngô Kính Tử (1701–1754), do Phan Võ và Nhữ Thành dịch. Lời giới thiệu ở đầu sách đặt tác phẩm bên cạnh Thủy Hử và Hồng Lâu Mộng, và dẫn nhận định của Lỗ Tấn rằng đây là tiểu thuyết châm biếm xã hội đầu tiên của Trung Quốc. Phần giới thiệu cũng kể khá kỹ đời tác giả: con nhà khoa hoạn, tiêu hết gia sản, lên Nam Kinh sống chật vật, rồi từ chối khoa thi "Bác học hồng từ".
Truyện không có một nhân vật chính xuyên suốt. Người này dẫn sang người kia, hồi này nối hồi khác: anh học trò nghèo Khuông Siêu Nhân trên chuyến thuyền với cụ Trịnh, những danh sĩ tụ họp quanh Đỗ Thận Khanh ở Nam Kinh, ông tổng trấn họ Thang về cố hương sau ba mươi năm làm quan. Qua họ hiện ra cả một thế giới nho sĩ đời Minh–Thanh với thi cử bát cổ, quan trường, tiệc rượu và những ganh đua danh lợi.
Giọng văn bình thản, hầu như không bình luận, để chính lời nói và cử chỉ của nhân vật tự bóc trần mình. Mỗi hồi có chú thích về điển chế, chức quan, giúp người đọc hôm nay theo kịp.
Lời tựa
Ngô Kính Tử không cần kẻ phản diện. Trong "Nho Lâm Ngoại Sử", cái đáng cười và đáng buồn nằm ở chính những người tử tế bình thường, những người học thuộc sách thánh hiền mà sống theo thứ lý lẽ của tiền bạc và danh vị. Châm biếm ở đây vì thế không ồn ào; nó thấm dần như nước trà nguội.
Có khi nhân vật tự nói ra điều tác giả muốn nói. Nghe cụ Trịnh kể chuyện ba anh tú tài kiện cha, Khuông Siêu Nhân bùi ngùi: "Bọn có tiền thì bất hiếu với cha mẹ, còn hạng cùng khổ như mình, muốn hiếu thảo với cha mẹ thì lại không làm được!" Chúng tôi thấy trong câu than ấy cả cái nghịch lý của xã hội nho học: đạo đức được giảng khắp nơi, nhưng chỉ người có của mới đủ điều kiện làm ra vẻ đạo đức, và người nghèo thì đến làm con hiếu cũng khó.
Đừng đọc cuốn sách này để chờ một cao trào. Hãy đọc như dạo qua một dãy chân dung, mỗi hồi một gương mặt, và để ý cách nhân vật xưng hô, mời mọc, đưa bạc cho nhau. Chi tiết nhỏ ấy là nơi Ngô Kính Tử đặt lưỡi dao.
Lời khuyên của nhà phê bình đời Đồng Trị vẫn đúng: đọc xong, ta sẽ gặp những nhân vật ấy quanh mình mỗi ngày. Đó là thứ hiện thực hiếm có, khiến một cuốn sách viết về nho sĩ thế kỷ mười tám vẫn đủ sức soi vào những cuộc đua danh hiệu hôm nay.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026
Mục lục
- Lời Giới Thiệu
- Hồi 1
- Hồi 2
- Hồi 3
- Hồi 4
- Hồi 5
- Hồi 6
- Hồi 7
- Hồi 8
- Hồi 9
- Hồi 10
- Hồi 11
- Hồi 12
- Hồi 13
- Hồi 14
- Hồi 15
- Hồi 16
- Hồi 17
- Hồi 18
- Hồi 19
- Hồi 20
- Hồi 21
- Hồi 22
- Hồi 23
- Hồi 24
- Hồi 25
- Hồi 26
- Hồi 27
- Hồi 28
- Hồi 29
- Hồi 30
- Hồi 31
- Hồi 32
- Hồi 33
- Hồi 34
- Hồi 35
- Hồi 36
- Hồi 37
- Hồi 38
- Hồi 39
- Hồi 40
- Hồi 41
- Hồi 42
- Hồi 43
- Hồi 44
- Hồi 45
- Hồi 46
- Hồi 47
- Hồi 48
- Hồi 49
- Hồi 50
- Hồi 51
- Hồi 52
- Hồi 53
- Hồi 54
- Hồi 55
- Phụ Lục