Phần 3 của Chiến Tranh và Hòa Bình tiếp nối những gì Lev Tolstoy đã dựng nên ở hai chương đầu, đưa người đọc tiến sâu hơn vào thế giới nghệ thuật rộng lớn của một trong những bộ tiểu thuyết vĩ đại nhất mà nhân loại từng có. Ở chặng này, câu chuyện dường như tiếp tục đan cài giữa đời sống nơi hậu phương và những diễn biến của chiến trường, mở rộng dần bức tranh toàn cảnh về nước Nga đầu thế kỷ XIX.

Thuộc thể loại văn học cổ điển, tác phẩm của Tolstoy nổi bật ở khả năng dàn dựng đồng thời nhiều tuyến truyện và nhiều số phận với sự tinh tế đáng kinh ngạc. Ở phần này, mạch tự sự có lẽ tiếp tục theo sát những trải nghiệm đầu tiên của các nhân vật giữa khói lửa chiến tranh, cùng những rung động và giằng xé trong đời sống tình cảm nơi những con người ở lại, để từ đó làm nổi bật sự đối lập và giao hòa giữa hai thái cực mà nhan đề tác phẩm gợi ra.

Điều làm nên tầm vóc bất hủ của bộ tiểu thuyết là chiều sâu tâm lý và cái nhìn nhân đạo bao trùm. Tolstoy dõi theo từng nhân vật với sự cảm thông và tinh tế, để người đọc thấy được những chuyển động thầm lặng trong tâm hồn họ giữa dòng đời xáo động. Đọc phần 3, bạn đọc tiếp tục được cuốn vào một hành trình vừa hùng vĩ vừa lắng sâu, nơi lịch sử và tâm hồn con người cùng ngân lên trong một bản giao hưởng ngôn từ tráng lệ và đầy sức lay động.

Nhắc tới nền văn chương Nga thế kỷ 19, người ta không thể không nghiêng mình trước "Chiến Tranh và Hòa Bình" trước hết là bộ sử thi vĩ đại nhất của Tolstoy, bởi tác phẩm đã làm sống lại cả một thời kỳ mà toàn thể nhân dân và dân tộc cùng gặp nhau trên chiến trường. Nhân dân chính là nhân vật trung tâm của cuốn tiểu thuyết anh hùng ca này; qua đó, Tolstoy muốn làm nổi bật tính chất nhân dân anh hùng đã quyết định vận mệnh lịch sử của cả một dân tộc.

Về nghệ thuật, tác phẩm được dựng nên trên sự thống nhất hai mặt của chủ nghĩa anh hùng nhân dân và truyện kể lịch sử. Cốt truyện xoay quanh hai biến cố lớn của nước Nga đầu thế kỷ 19 là cuộc chiến tranh năm 1805 và năm 1812, đồng thời phản ánh cuộc sống hòa bình của nhân dân cùng giai cấp quý tộc Nga qua các giai đoạn 1805-1812 và 1812-1820. Chủ đề nhân dân gắn bó khăng khít với chủ đề lịch sử, để rồi đề tài chiến tranh quán xuyến toàn bộ tác phẩm cứ đan chéo mãi với đề tài hòa bình. Truyện kể lịch sử và chủ nghĩa anh hùng nhân dân, bởi thế, là hai cơ sở thống nhất tạo thành kết cấu hoàn chỉnh của thiên sử thi.

Một đặc điểm nổi bật khác của tác phẩm là nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật. Số phận từng con người, với những tâm trạng tinh tế nhất, đều gắn bó mật thiết với mỗi bước thăng trầm của lịch sử. Chính ở đây, Tolstoy đã cách tân thể loại anh hùng ca, sáng tạo nên loại anh hùng ca hiện đại trong lịch sử văn học Nga và văn học thế giới. Phần 3 tiếp nối mạch trường thiên ấy, đưa người đọc đi sâu thêm vào dòng chảy của những phận người và những biến động thời đại.

Trân trọng mời bạn đọc lật giở từng trang của thiên sử thi bất hủ này, để cùng sống, cùng yêu và cùng suy ngẫm với nhân dân Nga giữa những năm tháng chiến tranh và hòa bình.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.