Thuộc bộ tiểu thuyết sử thi đồ sộ Voyna i mir của đại văn hào Nga Lev Tolstoy, phần thứ mười bảy này tiếp nối mạch truyện trải rộng trên nền biến động lịch sử nước Nga đầu thế kỷ XIX, khi cuộc xâm lăng của Napoléon dồn cả một dân tộc vào thử thách sinh tử. Được xem là một trong những đỉnh cao của văn chương nhân loại, tác phẩm không chỉ thuật lại chiến trận mà còn dõi theo số phận riêng tư của những con người bị cuốn vào cơn lốc thời đại.

Lev Tolstoy, nhà văn Nga vĩ đại của thế kỷ XIX, nổi tiếng với khả năng dựng nên những bức tranh xã hội rộng lớn mà vẫn thấu suốt từng chuyển động nội tâm tinh vi. Ở phần này, ngòi bút của ông tiếp tục đan xen giữa những gia tộc quý tộc, giữa tình yêu và mất mát, giữa lẽ sống cá nhân và vận mệnh chung của đất nước. Người đọc dường như được dẫn vào một thế giới nơi mỗi nhân vật đều mang trong mình những trăn trở về ý nghĩa của tồn tại.

Với thể loại tiểu thuyết cổ điển, tác phẩm chứa đựng những suy tư sâu sắc về chiến tranh và hòa bình, về tự do và tất yếu, về vai trò của cá nhân trong dòng chảy lịch sử. Giá trị bền vững của bộ sách nằm ở chỗ nó vừa là một biên niên sử của một thời đại, vừa là tấm gương phản chiếu những câu hỏi muôn thuở của con người. Phần mười bảy vì thế là một mắt xích không thể thiếu trong hành trình đọc trọn vẹn kiệt tác này.

Đọc lại một lần nữa, ta càng thấm thía vì sao "Chiến Tranh và Hòa Bình" trước hết là bộ sử thi vĩ đại nhất của Tolstoy, bởi tác phẩm đã làm sống lại cả một thời kỳ mà toàn thể nhân dân và dân tộc cùng gặp nhau trên chiến trường. Nhân dân chính là nhân vật trung tâm của cuốn tiểu thuyết anh hùng ca này; qua đó, Tolstoy muốn làm nổi bật tính chất nhân dân anh hùng đã quyết định vận mệnh lịch sử của cả một dân tộc.

Về nghệ thuật, tác phẩm được dựng nên trên sự thống nhất hai mặt của chủ nghĩa anh hùng nhân dân và truyện kể lịch sử. Cốt truyện xoay quanh hai biến cố lớn của nước Nga đầu thế kỷ 19 là cuộc chiến tranh năm 1805 và năm 1812, đồng thời phản ánh cuộc sống hòa bình của nhân dân cùng giai cấp quý tộc Nga qua các giai đoạn 1805-1812 và 1812-1820. Chủ đề nhân dân gắn bó khăng khít với chủ đề lịch sử, để rồi đề tài chiến tranh quán xuyến toàn bộ tác phẩm cứ đan chéo mãi với đề tài hòa bình. Truyện kể lịch sử và chủ nghĩa anh hùng nhân dân, bởi thế, là hai cơ sở thống nhất tạo thành kết cấu hoàn chỉnh của thiên sử thi.

Một đặc điểm nổi bật khác của tác phẩm là nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật. Số phận từng con người, với những tâm trạng tinh tế nhất, đều gắn bó mật thiết với mỗi bước thăng trầm của lịch sử. Chính ở đây, Tolstoy đã cách tân thể loại anh hùng ca, sáng tạo nên loại anh hùng ca hiện đại trong lịch sử văn học Nga và văn học thế giới. Phần 17 tiếp nối mạch trường thiên ấy, đưa người đọc đi sâu thêm vào dòng chảy của những phận người và những biến động thời đại.

Trân trọng mời bạn đọc lật giở từng trang của thiên sử thi bất hủ này, để cùng sống, cùng yêu và cùng suy ngẫm với nhân dân Nga giữa những năm tháng chiến tranh và hòa bình.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.