Phần thứ mười ba của bộ trường thiên tiểu thuyết Voyna i mir tiếp tục dẫn dắt độc giả qua những trang sử bi tráng của nước Nga thời Napoléon, nơi vận mệnh của các gia tộc quý tộc hòa quyện cùng số phận của cả một dân tộc. Tác phẩm của Lev Tolstoy từ lâu đã được thừa nhận là một trong những công trình văn chương vĩ đại nhất, kết hợp giữa quy mô sử thi và chiều sâu tâm lý hiếm có.

Là bậc thầy của tiểu thuyết Nga, Lev Tolstoy dựng nên trong tác phẩm này một thế giới nhân vật phong phú, từ những chàng trai đi tìm ý nghĩa cuộc đời đến những người phụ nữ chịu đựng thử thách của tình yêu và thời cuộc. Ở phần này, mạch truyện dường như tiếp tục xoáy vào những chuyển biến nội tâm, những lựa chọn khó khăn mà mỗi con người phải đối diện khi lịch sử đặt họ trước ngã rẽ.

Thuộc dòng văn học cổ điển, bộ sách nổi bật bởi khả năng đưa những triết lý lớn lao về lịch sử, chiến tranh và đạo đức vào từng chi tiết đời thường một cách tự nhiên. Giá trị của tác phẩm không phai mờ theo năm tháng, bởi nó chạm đến những câu hỏi căn cốt về tự do, trách nhiệm và khát vọng sống có ý nghĩa. Phần mười ba góp phần hoàn thiện bức tranh toàn cảnh mà Tolstoy dày công kiến tạo.

Thời gian có thể xóa mờ nhiều thứ, nhưng vẫn bất lực trước sức sống của "Chiến Tranh và Hòa Bình" trước hết là bộ sử thi vĩ đại nhất của Tolstoy, bởi tác phẩm đã làm sống lại cả một thời kỳ mà toàn thể nhân dân và dân tộc cùng gặp nhau trên chiến trường. Nhân dân chính là nhân vật trung tâm của cuốn tiểu thuyết anh hùng ca này; qua đó, Tolstoy muốn làm nổi bật tính chất nhân dân anh hùng đã quyết định vận mệnh lịch sử của cả một dân tộc.

Về nghệ thuật, tác phẩm được dựng nên trên sự thống nhất hai mặt của chủ nghĩa anh hùng nhân dân và truyện kể lịch sử. Cốt truyện xoay quanh hai biến cố lớn của nước Nga đầu thế kỷ 19 là cuộc chiến tranh năm 1805 và năm 1812, đồng thời phản ánh cuộc sống hòa bình của nhân dân cùng giai cấp quý tộc Nga qua các giai đoạn 1805-1812 và 1812-1820. Chủ đề nhân dân gắn bó khăng khít với chủ đề lịch sử, để rồi đề tài chiến tranh quán xuyến toàn bộ tác phẩm cứ đan chéo mãi với đề tài hòa bình. Truyện kể lịch sử và chủ nghĩa anh hùng nhân dân, bởi thế, là hai cơ sở thống nhất tạo thành kết cấu hoàn chỉnh của thiên sử thi.

Một đặc điểm nổi bật khác của tác phẩm là nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật. Số phận từng con người, với những tâm trạng tinh tế nhất, đều gắn bó mật thiết với mỗi bước thăng trầm của lịch sử. Chính ở đây, Tolstoy đã cách tân thể loại anh hùng ca, sáng tạo nên loại anh hùng ca hiện đại trong lịch sử văn học Nga và văn học thế giới. Phần 13 tiếp nối mạch trường thiên ấy, đưa người đọc đi sâu thêm vào dòng chảy của những phận người và những biến động thời đại.

Trân trọng mời bạn đọc lật giở từng trang của thiên sử thi bất hủ này, để cùng sống, cùng yêu và cùng suy ngẫm với nhân dân Nga giữa những năm tháng chiến tranh và hòa bình.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.