Nhìn Lại Cuộc Khởi Nghĩa Láng Linh – Bảy Thưa
Giới thiệu
Từng là chánh quản cơ giữ biên giới Tây Nam, khi sáu tỉnh Nam Kỳ mất vào tay Pháp, Trần Văn Thành kéo quân về vùng đồng trũng Láng Linh – Bảy Thưa lập căn cứ. Trong "Nhìn Lại Cuộc Khởi Nghĩa Láng Linh – Bảy Thưa", Bùi Thụy Đào Nguyên dựng lại cuộc kháng Pháp ở An Giang cuối thế kỷ XIX của người lãnh tụ mà tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương tôn gọi là Đức Cố Quản.
Bài viết tả kỹ địa thế mật khu: cánh đồng phèn mênh mông, mùa nước nổi thành biển nước, lau sậy bốn bề, phía bắc giáp núi Sam, tây dựa Thất Sơn, đông cặp sông Hậu. Tiếp đến là quá trình Pháp chuẩn bị lực lượng, trận đồn Sơn Trung, những nghĩa quân ngã xuống, và các thuyết khác nhau về cái chết của ông năm 1873.
Tác giả dẫn nhiều nguồn: Việt sử tân biên, nhà văn Sơn Nam, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, cả nhận xét của viên chủ tỉnh Long Xuyên Emile Puech. Phần cuối đưa người đọc về dinh Sơn Trung ngày nay ở xã Vĩnh An, huyện Châu Thành, cùng những bài thơ tưởng niệm.
Lời tựa
Một cuộc khởi nghĩa có khi được hiểu rõ nhất qua mảnh đất đã nuôi nó. Điểm mạnh của "Nhìn Lại Cuộc Khởi Nghĩa Láng Linh – Bảy Thưa" là không tách Trần Văn Thành khỏi đồng trũng của ông: con người, tín ngưỡng và mùa nước nổi ở đây là một khối, và chính khối ấy đã giữ cuộc kháng chiến đứng vững suốt sáu năm.
Bùi Thụy Đào Nguyên chịu khó tìm cả tiếng nói từ phía đối phương. Sau trận đánh, chính viên chủ tỉnh người Pháp phải ghi nhận về những người lính của ông: "Họ gan lỳ khi bị bao vây, hứng chịu hỏa lực mạnh, chứng tỏ uy tín Trần Văn Thành khá lớn". Lời thừa nhận từ kẻ thù có sức nặng riêng: uy tín của Đức Cố Quản là điều cả người đi đánh dẹp cũng phải nể, chứ đâu riêng tín đồ.
Người chưa quen vùng Thất Sơn có thể mở một tấm bản đồ An Giang bên cạnh. Những địa danh như núi Sam, Ba Thê, Mặc Cần Dưng sẽ giúp hình dung vì sao một đồng phèn lại thành chiến khu khó chạm tới.
Bài viết khép lại ở ngôi dinh dân làng góp công dựng lại, ở những con đường, trường học mang tên ông. Ký ức về một cuộc kháng chiến ở góc xa của đồng bằng được giữ không bằng tượng đài lớn mà bằng lòng người địa phương, và trang viết này là một phần của sự gìn giữ ấy.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026